Ingekomen stukken, 1630

Inventarisnummer 211
(Ingekomen stukken, 1630)
 

1.
                   Copia.

Edele etc.,

Die hoog mogenden heeren Staten Generael, sijn excellencie onsen genedige heeren stathouder ende de heren Raeden van State, insiende den tegenwoordige gestaltenisse van saecken soe van den vyant als van dese verenichde Nederlanden vynden dienstich tot meeste behoudenis ende gedijen van deselve, dat consent gedraegen ende dien volgents tegens halff martio nyen styls aenstaende effectuelicken betaelt werde 400m libra op reeckeninge ende in minderongh van den legerslasten over het lopende jaer sestien hondert dartich bij generale propositie versocht, mits welcken u lieve ende eersamen nae gewoontlicker communicatie hierinne consent bewerven ende voorts tot het opbrengen van hare quota in de voorseide 400m libra tegens den halven meert voornoemt haer in tijts stellen moegen als u lieve ende ersamen selffs konnen affnemen, de nevens van staet verhaelt in de bijgevoechde brieven nootsaeckelick (doorh.: onleesb.) vereyschen. Waermede wij u lieve ende ersamen Godes  heylige hoede bevelen. Geschreven t’Arnhem den 8en february 1630. Onderstont u lieve ende ersame goede vrinden, cantzler ende Raeden. Leger: ter ordonnantie van de selve; get: J. Sluijsken. T’opschrift was, edele etc.

2.
                   Copie.

Edele mogende heren,

Wij ontfangen van verscheyden oorden advertentien van den grote machinatien die bijden vyandt legers desen staet aengewendt werden, niett alleen om met erdichte uytstroyingen, quade impressien te geven ende haet over denselven te verwerken, mitsgaeders andere potentaten, fursten ende stenden tott hostiliteyt op te hitsen maer dat de spaegniarden mett hulpe harer adgenenten oock vasten voornemens sijn dese landen ende denselver importantste frontieren met oorloch geweldich an te tasten ende soo sij mochten off Godt sulcke wilde gehengen t’ overweldigen, waertho dan grote ende niet wel geloofflicke werkinge van crijchsvolck in verscheyden quartieren werden gedaen alle twelcke sijn excellencie ordelende datt niet kleyn gedacht ende lichtelick inden windt geslaegen maer nae sijne gewichte ernstelick behoort te werden geapprehendeert ende met alle mogelicke voorsorge tegengegaen in tijtts eer men metten sluch werde gewaerschouwt opdat desen helen staet niet onversiens en werde geworpen in sodanigen gevaer, als men den voorleden somer wedervaeren ende door sonderlinge zegen ende assistentie van Godt almachtich uytgestaen heeft, hebben wij met advys van hoochgeleerte sijn excellencie ende van de Raden van State dienslich ende nodich geacht aen alle de provintien ernstich te versoecken gelick wij dan doen bij desen u edele mogenden dat deselve willen voorsorgen ende in effectuele penningen ter comptoirs van den  ontfanger generaell

2.2.
doen kommen voor halff meert aenstaende hare quota in een somme van vierhondert duysent gulden op reeckeninge ende in minderongh van de petitie totte legercosten voorden lopende jare 1630 bij zijn excellencie ende Raden van State gedaen, mett ende op die verseeckeringh ende gewisse aen ordeningh soo al bereyt bij ons gestelt is ende datelick naegecomen sall worden, datte voorseide penningen niet gediverteert noch tott enige andere betaelingen hoedanich ofte hoe nodige die oock mochten wesen gediverteert, maer tott het uytbrengen, houden ende gebruicken vant leger sullen worden oirbaerlick geemploeyeert, soo wanneer den dienst ende defensie der landen tott weringe off affbreuck van den vyandt ende sijne adgerenten met goetvinden ende beleyt van hoochgedachte sijn excellencie sulckx sal vereischen.

Wij vertrouwen dat u edele mogenden nae hare wijsheyt deser saecken noot ende nutticheyt in behoorlicke achtingh nemende, t’gene als boven versocht werdt sonder difficulteyt off uytstell tho staen ende naecommen sullen, waertho ons verlatende. Bidden Godt edele etc. s'Gravenhaegh den 9 february 1630. Was geparagrapheert, S. v. Harsolte, vidit. Onder stont uwer edele mogende goede vrunden, de Staten Generaell der verenichde Nederlanden. Ter ordonnantie van deselve. In absentie des griffiers geteickent S. van Beaumont. T’opschrift was: edele mogende heren de Staten des furstendoms Gelre etc.

 3.
                   Mijn heren.

 

Die quade betalinge van de 13 oude compagnien van Vualeguet Boisueguemeer ende anderen voor desen tot laste van de provincien van Gelderlant ende Overissel gestaen hebbende heeft alhier grote materie ende stoff te geven, om tstuck van de verhoginge van onse quota wederom in dispuit te trecken. D’welcke die gecommitteerden van Gelderlant met alle mogelicke middelen ende goede redenen hebben gesocht te excuseren. Ende is door tusschen sproken van sijn prinselicke excellentie nae lange disputen ende vele redenen hinc in de bij gebracht entlick bij haer hoge mogenden goedt gevonden dat den ontfanger generael ende andere ontfangers van de generaliteit bij provisie tot twe maenden solts op interesse solde negotieren tot laste van sodane provintien als hier namaels in de betalinge van de selve sullen desertieren ende schuldich bevonden worden.

Op serieuse recommandatie van sijne prinselicke excellentie is sijn hoicheyt den hartoch van Bouillon als 4e hooftofficier van de cavaillerie gestelt neffens den here generael Stakenbroeck ende Stirum; edoch sonder kosten vant landt.

D’heer ambassadeur Vosbergen schrieft bij sijn leste uuit Bon dat sijne ambassade seer aengenaem was geweest als sijne qeurfuste, doorluchticheit van Ceulen die hem

3.2.
daetlick seer vele clachten hadt beginnen te doen over die grote fouten ende exactien van onse krijchsvolck. Seggende mede onder anderen dat die imperialisten ende liguisten voorleden soemer hem seer aengeporret hadden om te gelijck met hen luiden sijne wapenen te willen voegen ende desen staet tsamender handt beoorlogende met te meerder force ende macht opt lijff te vallen. Maer dat hij sich altijdt hadde willen neutrael holden ende geensins oorsaecke geven om die neutraliteit met hare hoge mogenden te breecken. Verhalende mede dat men allenthalven int rijck suspicie hadde, dat hare hoge mogenden id roomsche rijck met alle macht voorhebbens waren aver te tasten ende den palatinaet te restitieren. Ende dat hij daechlick noch seer aengeporitt worde tot defensie vant rijck.

Brieven van de heeren gecommitteerden tot Tilburch melden, dat hij met die gecommitteerden van de andere sijde in conferentie getreden sijnde aen beiden sijden bij hare vorige sententien, nopende thoechste gesach in de Meijerie van den Bosch pertinaliter alsnoch waren persisterende ende vast besich waren die redenen ende argumenten bij den vyandt geallegeert met alle middelen te dilueren.

3.3.
Den amptman Wispenninck versoeckende die ontlastinge van de Berchsche of Cleefsche landen is bij hare hoge mogenden tot antwoordt gegeven dat sij solden toestaen het vuitvoeren van haer crijchsvolck uuit die steden ende plaetsen aen dese sijde des Rijns gelegen uuitgenomen Wesel, Rees ende Embrick  mits dat van gelijcken die keisersche ende spaensche die steden ende plaetsen aen dese sijde des Rhijns gelegen souden metterdaet van hunne crijchsvolck ontledigen, sonder om eenige oorsaecke d’selve wederom te mogen innemen.

Die nouvelles uuit Vranckrijck, Duitslant, Italien ende andere gewesten alsmede die tidinge van den admirael Loncq sullen u edelen uuit bijgaende copien vernemen.

Hage den 9/19 aprilis 1630.

Onderstont: Henr. Schrassert.

4.
Ersame ende voorsichtige besondere goede vrunden. Also Godt de heere almachtich de waepenen deser landen onder de directie van den Westindische Compagnie soe goeden succes heeft believen te geven, dat daer door die stadt Olinda ende die casteelen mitsgaders alle die forten van Farnabuco in de macht van desen staat sijn gevallen, gelick uut die nevens gaende gedruckte copie vasn den brieff van den colonnel Weerdenburch te sien is, so hebben die hooch moogende heeren Staten Generael goetgevonden dat in alle publique duytsche, fransse ende engelsche kercken van de vereenichde Nederlanden steden ende leden van dien, Godt almachtich voor soo grooten zegen ende victorie van gantscher harten ende (doorh.: van) oprechten gemoet sal worden gedanckt ende daernae teycken van blijschap getoont ende t’canon daer sulcx gebruyckelick is nae ouder gewoonte gelost, daerop u ersamen willen ordre geven dat die dancksegginge den aenstaenden sondag s’naemiddaechs dan bij ons daertoe in desen vorstendom ende graeffschap is bestemt door expressen text daertoe te neemen gedaen sijnde op den avont de teyckenen van freude met klockluydinge ende andersints wie boven verhaelt volgen moegen. U ersamen hiermede in Godes hoede bevelende. Geschreven te Arnhem den 22 aprilis 1630.

Cantsler ende Raeden des furstendombs Gelre ende graeffschaps Zutphen.

Ter ordonnantie van de selve,

J. Sluijsken.

 

Die copien bovengemelt inder haest nyet connende gedruckt worden, heeft men dese om der cortheyt van tijt sonder die selvige moeten affverdigen.

5.
Erntfeste wijse voorsienige seer discrete heeren, goede vrunden ende nagebuieren.

Nadien door Godes genade onsen algemeinen vyandt den bosen van landt weder verlaten heeft, ende mitsdien die goede ingesetenen van het peryckel ende vrese van den selven alsnu bevrijt sijn. Soo ist dat wij u eersamen vruntelijck versoecken bij desen te gelieven aen brenger deses den equippagemeestern van de Camer van de Westindische Compagnie binnen desen stadt weder te laten volgen het geschut met allen den ammunitie ende behdeoeften van de oorloge dien die selver u eersamen inden tijdt des noots volgens haer recepihse gelevert heeft, ten eynde de selve weder bekeert ende geemployeert sullen mogen werden aldaer het behoren sal, mits welcken ons daer toe verlatende.

Erntfeste wijse voorsienige seer discrete heeren, goede vrunden ende nagebuieren, u eersamen inde protectie des alderhoochsten bevelen die u eersamen wil verlenen een gelucksalige langdurige regieringe. Geschreven tot Hoorn den 17en july anno 1630.

U eersamen goede vrunden;

Die gecommitteerden Raden van Staten van Westvrieslant ende Noorderquartier,

Ter ordonnantie van de selve:

J. Foreest.

6.
Eersame ende voorsichtige besondere goede vrunden.

Uuyt verlesonge van de bijgaende requeste sullen u ersamen konnen vernemen, wat Cornelis Dibbets in qualite als ceurmeester van Veluwen daerbij an ons te kennen geeft ende versoeckt.

Welcken volgende is ons versoeck ende goetlick gesinnen dat u ersamen die weduwe van zaliger Reijnier Wendel vroemoeder aldaer belastet dat sij soo voor haer selve als moeder ende mombersche van hare onmundige kinderen tot proffijt des heeren sal hebben te voldoen die weerdije ofte t’beloep van den vercoopspenninck van den brouwketel in die request gemelt mit die costen. Ende in cas van oppositie, weygerong ofte vertreck haer te citieren ende laden tegens den ses ende twintichsten dach aenstaende maents octobris des voormiddaegs voor ons inpersonen ofte door genoechsamen volmachtigen t’erschijnen om t’anhoren sulcken eysch ende conclusie als den suppliant ten dage dienende tegens haer sal willen doen ende nemen, daerop t’andtwoorden ende voor te nemen als sij te rade bevinden sal, ende voorts nae verhoor der saecken te sien, doen ende horen ordonnieren nae behoren. Ende u ersamen sullen haer doen behanden d’inliggende request ende tot haren versoeke ende costen copie van desen, ons mede voor den bestemden dach rescriberen wat u ersamen in desen sullen hebben laten doen. Die selve hiermede den Almogende  bevelende. Uuyt Arnhem den 17 july 1630.

Cantzler ende Raden des furstendoms Gelre ende graeffschaps Zutphen.

Ter ordonnantie van dezelve,

J. Sluijsken.

7.
Erentfeste ersaeme wijse voorsichtige goetgunstige vrunden.

Sijnde ons bij den Hove provinciael toegesonden copien van twe verscheyden brieven van de hoge mogende heren Staten Generael, daerbij inden enen geinsistiert wordt, om te hebben verclaeringe van wegen dese profincie binnen den tijt van drie weecken off deselve begeert te participieren, ende voor hoe veel inde graenen die hare hoge mogenden voorhebbens sijn, in Moscouven te doen incopen, mitten aencleven vandien. Ende inden tweden last ende resolutie van den heren gecommittierden van hare vergaederongh op de advysen van den resident Aisma onlancx gekommen, raeckende het crijswesen tusschen den coninck van Dennemarcken ende de stadt Hamburch, mitzgaeders die protocollen die sijne majesteit doet vorderen op de reviere van den Elve, van de schepen ende waeren toekommende d’ingesetenen deser landen. Soe hebben wij nodich geacht u ersaemen deselve brieven oock copielick toe te senden, mit versoeck om eerstdaegs ons derselver goetvinden oock bij schriftelick antwoort toekommen te laeten, wienvolgens wij daerop s’quartiers resolutie sullen moegen formeren ende overschycken, daer ende als sulcx behoren sal. U ersaemen imittels hiermede Godes beschermongh bevelende. Tot Arnhem den 26en octobris 1630.

U ersaemen gode vrunden.

Die gedeputierden des quartiers sampt burgermeesteren schepenen ende raedt der stadt Arnhem,

Ter ordonnantie van de selve,

J. Verstegen, secretaris, 1630.

8.
Aen de hooch mogende heeren Staten Generael der vereenichde Nederlanden.

Hooge mogende heeren.

Door uwe ootmoedige dienaers de bewinthebberen van de geoctroyeerde West Indische Compagnie is nu meermaelen aen uwe hoog mogenden vertoont eerst hoeveel den stant van ons vaderlant gelegen is aen den voorspoet ende goede gestalte van de West Indische Compagnie, dewijl wij ons versekerden dat uwe hoog mogenden selffs t selve ten besten verstonde ende gelooffde dat tot noch toe te water niet ter hande was genomen bij enighe Compagnie waer de reputatien des coninck van Spanien soo mede verswackt was, sijne finantien uytgeput ende inkomsten vermindert als nu eenige jaren herwaerts door onse machtige vlote. Ende dat uwe hoog mogenden metterdaet hadden (doorh.: bekommen) bevonden dat neyt voor desen, in soo korte jaeren door toedoen van weynige soo groote rijckdom in dese landen waeren gebrocht ende zulcke verdiensten ende neringen den inwoonderen toegevoecht als door onse menichvuldige equipagien ende permisen ende insonderheyt door de veroveringe van de vlote van Hispania ende soo veel andere rijcke schepen.

8.2.
Ten anderen door wat (doorh.: toe) doen ende toevalle de selve Compagnie is mercklicke ongelegentheyt ende schaersheyt van gelde was geraeckt ende deshalve genootsaeckt  wiert uwe hoog mogenden hulpe te versoecken.

 

Gelijck dan uwe hoog mogenden sich sullen konnen erinneren uyt de voorgaende onse remonstrantien ende deductien, ende insonderheyt die bij ons overgegeven den 19en decembris verleden ende 9en february deses jaers waer van de copien hier aengehecht zijn.

T’is nu wel sulcx dattet uwe hoog mogenden heeft belieft op dese onse versoecken soo verre favorabelick te resolveren dat ons de restitutie van de geleende penningen bij ons in soo noodige voorvall aen dese provincien verstreckt is geordonneert ende daerenboven een subdidie van ses mael hondert duysent gulden gedecerneert.

Doch en connen uwe hooch mogenden met behoorlicke respect niet verbergen, dat noch het eene noch het ander bij ons als noch volcomentlick is

8.3.
is genooten opdat wij verswijgen dat ons van de penningen bij het octroy belast, ende bij forme van subsidie naderhant bij uwer hoog mogenden geaugmenteert, bij enige weynig ende bij anderen noch niet een is voldaen.

Weswegen wij dan genootsaeckt werden u hoog mogenden opt alderonderdanichste te versoecken dat haer gelieve, ende de defieerente provincien op het alder ernstichste aen te maenen, ofte wel sulcke ordre te ramen, als hare groote wijsheyt best ende doenlijcxst sullen ordelen, ten eynde de Compagnie alle dese achter wesen mochte becommen ende also t’effect van uwe hoog mogenden beloften liberaliteyten metter daet genieten.

Edoch en connen wij niet stille staen aen uwe hoge mogenden vorder openinge te doen, beyde vant geene wij noch in vorraet hebben, ende t’geene daer wij gebreck van zijn lijdende, ten eynde uwe hoog mogenden beyde overwegende ende insonderheyt lettende met wat cleyne subsidie de macht die noch in ons handen is, geanimeert, ende in actie can werden gebracht

8.4.
(tot uytterlicke ruyne ende confusie van onsen erffvyant) daer door mogen bewogen werden, vorder ende liberaelder als voor desen op onse nu te doene versoecken niet alleen te disponeren, maer oock t’effect daer van ons te doen smaecken.

 

De Compagnie is  als noch machtich onder uwe hoog mogenden souvereniteyt de stadt Olinda haven van Pernambuco, Tamarica ende omliggende gelegentheyden dewelcke sij met so excessive costen heeft becomen nu soo lang gemainteneert ende met soo vele ende machtige wercken voorsien ende gesterckt, dat onse vyanden selffs genoechsaem despereren, deselve met gewelt weder te connen winnen.

Sij heeft aldaer 36 compagnien wel geoeffende soldaten, allerhander crijchsbehoeften ende wat meer tot conservatie van de plaetse ende conqueste van de aenliggende van nooden is.

Sij heeft daertegenwoordich omtrent de custe ende inde haven vijftich soo cleyne als groote schepen, uyttermaten wel versien

8.5.
van metale ende ijsere stucken, cloeck bootsvolck, ende alles wes oorlochschepen van noode hebben in zulcker mate dat een yder sich daer van verwondert.

Daerenboven noch soo op verscheyden oorden als hier te lande boven de seventich soo schepen als jachten niet minder voorsich als de voorgaende maeckende in alles hondert ende in de twintich schepen.

Onder dewelcke zijn vele soo groote ende soo wel van sware geschut versien, dat sij bestant sijn om een galioen des coninx aen te tasten, sij heeft oock soo tamelijcken voorraet om den nodighen coophandel op verscheyden plaetsen te onderhouden, ende dit alles tegen een vierendeel van het capitaell t’welck jaere participanten noch ten achteren sijn, ende enighe schulden.

Soo dat uwe hoog mogenden hiermyt licht connen affnemen dat alle de groote dingen die de Compagnie tot noch toe heeft gedaen meest verricht sijn met onses erffvyants gelt (beneffens noch die onweerdelijcke sohade die wij hem

8.6.
hebben aengedaen sonder iets daer van genieten maer oock naer haere wijsheyt wel gedencken dat wij schaers moeten geworden sijn van contante penningen ende t’geene ons noch overich is tot onderhoudinge van de negotien haest soude moeten consumeren indien men ons t’crijch bedrijff ongesoulageert soude laten.

T’veroveren van Pernambuco sonder geenen ofte seer geringen buyt te becomen (benevens de langh verachteringh die voorgingen door de ongelegentheyt daer t’lant sich inront wegen den inval des vyants op de Veluwe gecauseert) die onderhoudinge des selffs nu voor een langen tijt het maken van soo veele fortificatien ende wat vordel daer aen dependeert, soo verscheyden groote vlooten bij ons uytgesonden, ende sonder sonderlinge proffijt te doen voor ons want des gemeene lants dienst ende nutticheyt door de verhinderinge ende schade des vyants, als mede door dien hem op soo groote costen jaegen en is daerom niet geringer gewest nu een jaer herwaerts t’huys gecomen spreecken genoech van sich selffs, dat onse kasse van gelde ijdel gemaeckt moet wesen.

Sal de compagnie van die veroverde plaetsen tegen

8.7.
gewelt van den vyant mainteneren ende van victualie ende amunitie tijdelick van tijt tot tijt versien, ende deselve in sulcken stant stellen, dat die verwachte nutticheyden daer uyt bij dese landen ende de goede participanten mogen gesmaeckt werden, soo moet nootsaeckelick anderen raet gevonden werden.

En wat gelegentheyt de saken in Brussel nu staen ende hoe groote apparentie daer is die portugesen tot onderhandelinge te brengen, die wilden tot onse vrindtschap te locken, ende eyndelick die plaetse in sulcken standt te herstellen als den vyant die voor desen heeft beseten, connen uwe hoog mogenden gecommittierden ter laester vergaderinge der 19en betuygen ende openinge vandoen.

Wat wij vorder tot affbreuck van den vyant ende verrijckinge van dese landen met soo veele ende machtige schepen connen verrichten is genoch bekent, de

8.8.
vyant weet ende vreest het maer dit alles en can bij de Compagnie niet uyt gebracht werden, tensij, sij neffens de schepen ende andere, crijchbehoeften, oock gelt hebben, om de vordere oncosten te vervallen.

De Compagnie dan welcke sich met recht de uwe mach noemen (want uwe hoog mogenden en hebben die niet op versoeck van iemant vergunt maer uyt eygen goede insichten uwe onderdanen opgedragen ende gepresenteert, ende sij de selve met grooten vlijt ende genegenheden aenvaert, haer middelen ende wetenschap daer toe gecontribueert tegens alle verwachtinge van den vyant) uwe Compagnie dan seggen wij hoog mogende heeren went sich tot uwe vaderlicke genegentheyt ende wel besochte liberaliteyt, versoeckende dat uwe hoog moogenden favorabelick willen resolveren op het geene dat tot ontlastinge ende styvinge van haer hoochnodich is ende (op dat wij de waerheyt vrijmoedelick utspreecken) niet langer can uitgestelt werden, oft naergelaten sonder deselve te stellen inde alderhoochste ongelegentheyt, om eenige van haer schepen

8.9.
te moeten vercoopen ende verder te doen wes uwe hoog mogenden selffs connen imagineren ende wij verdachtelicken hier verswijgen de middel tot hare ontlastinge is, dat uwe hoog mogenden gelieve de betalinge van de 36 compagnien van 150 coppen elcx (als tegenwoordich tot Pernambuco ende in de omliggende fortificatien in guarnisoen liggen tot haeren laste te nemen ende na de gewoonlicke proportie over de respective provincien te verdelen sulx dat de Compagnie maentlick de provisie tot de betalinge derselver mach erlangen, tot die tijt toe dat de Compagnie door Godes zegen in blaender stant gebracht zal sijn.

Ende tot meerder stijvinge deselve Compagnie wat meerder ofte ten minsten gelijck subsidie in gelde toeleggen als uwe hoog mogenden lestmael hebben gedaen, opdat de plaetse altijt voor een jaer van victualie ende ammunitie versien mach worden ende blijven, ende de schepen die nu stille liggen tot meerder affbreuck van den vyant ende mit van dese landen elders geemployeert werden. Gelijck albereets inde laeste vergaderinge van de 19en geresolveert is, deselve schepen op verscheyde goede desseinen te versenden, met vaste hoope dat Godt deselve sal zegenen, tot mercklicke krenckinge

8.10.
des vyants, ende sonderlinge dienst van dese landen.

Ende willen hierop aen uwe hoog mogenden niet allegeren dat op gelijcke insichten van diversie ende ontlastinge van den oorloch hier te lande groote subsidien voor desen aende Compagnie van Oost Indien sijn vertreckt ende aen naburige ende oock vergesetene princen noch onlanx zijn vergunt waer van de nutticheyt bij gevolch alleen ende op dese landen, compt te daelen sonder dat de subjecten int besonder ende elck daer van iedt commen te gevoelen, hoewel wij met goede redenen connen verweren dat de diversie die beyde Compagnie geschiet immers soo crachtich is ende dat daerenboven alles hierop uwe hoog mogenden eygen bodem verteert wert ende blijft.

Maer uwe hoog mogenden alleen te erinneren die vorige beloften ende insonderheyt op arresteren van de vloote onder den generael Loncq, ingevalle daer soo veele niet en werde becomen dat het de oncosten eenichsins conde egaleren [..] en

8.11.
vorder te gemoet voeren, eerst dat in geenige staet sulcken macht van schepen ende het toebehooren vandien is bij een gebracht met soo cleyne costen vant lant ofte particulieren int besonder als bij dese Compagnie.

Ten anderen dat voor desen bij niemant hier te lande sulcke dingen sijn ontdeckt ende alle de secreten van de Compagnie van Hispanien soo naechtelick ondervonden als door de expeditien ende andere aenliggende van dese Compagnie.

Ten darden dat deselve behoorlijcken gesecondeert zijnde, die alderbeste middel ende gelegentheyt heeft om den vyant sijn aders te laten ende deselven aff te snijden ende door een corter wech ginder uytte wercken dat hier lancksamer ende met meerder costen geschiedt.

Geeven mede met vrijmoedicheyt seggen ende connent uwe hoog mogenden des noot zijnde evidentelicke

8.12.
aenwijsen dat een hondert duysent gulden in dese bij onse compagnie opgeseth uwe hoog mogenden ende t’gemeene vaderlant meer zal komen t’ontlasten ende bij Godes zegen oock verrijcken als drie ofte vier hondert duysent hier te lande aengeleyt.

Want men behoort geen andere argumenten om te bewijsen dat den oorloch te water sich selven voedt als het geene sich voorleden jare met dese Compagnie heeft toegedraegen, haer capitael doort ongeluckich verlies van de Lenhin ende sober succes van haere vlooten, die tot ontseth van de plaatse ende andere desseinen waeren gedestineert, daer op gevolcht wel salff verlooren ende nochtans met het overige soo veel geavanceert dat de participanten t’meest deel van haer capitael tot dienste vant lant met de veroveringe van Pernambuco opte setten ende noch zulcken voorraet van schepen, geschut ende amunitie behouden.

8.13.
Het is waer dattet beter hadde geweest nae dat de saecken uytvallen, dat soo groote uytdelinge aen de participanten niet ware geschiet (doch uwe hoog mogenden vonden sulcx doen geraden, ende is reden dat wij het ons wel laten gevallen) de regieringe van dese landen heeft voor desen t’selve (doorh.: als) oock soo verstaen ut uytseynden van verscheyden vlooten hoewel door andere redenen (daer ons t’ordeel niet van aennemen) die soo geluckelick niet zijn uytgevallen.

Hoe begerich zijn onse voorouders altijt gewest een voet in den coninck van Hispanien sijn Westindien te mogen krijgen, wij hebben die nu door Godes genade becomen in een van de beste ende inportanste plaetse, wat souden sij niet gedaen hebben om deselve te behouden ende van daer vorder impressie in des vyants ingewant te doen, hoog mogende heeren, sal uwe begeerte ende ijver in dese minder wesen, ofte de voorsicht cleynder om sich van de gegevene occasien te dienen, dat sij verre uwe hoog mogenden hebben t’oordeel van de prince van Oraigne Maurits, hoochlofflicke memorie dewelcke sich op het hoochte verheuchde doen alleen dese Compagnie maer t’leven hadde ontfangen ende

8.14.
ende haer sonder begon van sich te strecken.

Ingelijcke hooren uwe hoog mogenden noch dagelijx het geene de doorluchtige tegenwoordige prince Frederick Hendrick daer van gevoelt op wiens goede voorspraecke de Compagnie haer sonderlingh vertrout.

Maer wat behoeren wij te spreecken van onse vaders, ende ons wel willen de vyant selffs heeft verleden jare genoch te kennen gegeven wat hem parst ende wat hij vreest, de Compagnie begeert in gheen onderlinge rekeninge ofte vergelijckinge te comen vant geen den dienst vant lant bij haer verschaft, meriteert tegens t’geene sij off noch genooten heeft ofte nu eyst bekent geerne dat haer veel geschiedt is, ende dat haer hoochste wens ende begeeren altoos geweest is t’gemeene lant in geenendeelachtich te vallen, maer den dienst des lants vereyst het dat uwe hoog mogenden clare openinge werde gedaen van t’gene noch bij haer is, ende haer mancquiert op dat haer gebreck seggende te lichter mochte geholpen werde, de schade die ieder in zijn particulier soude comen te lijden als alle ten archten ginge waer licht te versetten, maer t’verlies vant gemeyn en waer niet te warderen.

Want soo dese langgewenste ende nu bijna vol

8.15
volwasschen Compagnie door gebreck van voetsel (uyt de borste van haere moeder) siende de larven van de wolfhinne daer se haer meest tot noch toe mede heeft beholpen nu soo luttel melcx gevonde quamen te vermageren ende haer cracht te verliesen. Soo soude gewisselijck alle t’ontslach in West Indien uyt welck buyten hope zijn ende blijven de veroverde plaetsen tot nut te brengen ofte te behouden tot groot disreputatie van desen staet ende t’gelt weder met volle stroomen indes vyants comptoire invloeyen soo dat ment gewelt daer van wel degelick tot onse groote schade soude vernemen.

Daer ter contrarie indien uwe hoog mogenden als wij vastelick vertrouwen ons versoeck ter herten nemen ons naerden eychs ontlasten vant geene ons ondraegelick is, soo lange wij geen ander nut uyt onse conquesten in trecke als tot noch toe gedaen is ende ons subsidieren met t’geene ons ontbreckt. Soo sal door den genadigen segen des alderhoochsten niet alleen dese soo importanten plaetse behouden werden ende doort geruchte alleen dat uwe hoog mogenden de Compagnie soo sterck de hant bieden d’opstinaetheyt der portugiesen conick te vervallen als desperende de Compagnie te commen verderven ende den lang verobachten handel volgen tot merckelijcke verrijckynge van desen stant (doorh.: onleesb.) maer oock op andere oorden den vyant soo veel werx

8.16.
geven dat dat niet sal weten werwaerts sich te wenden ende genootsaeckt wesen verre van desen staet te consumeren de groote middelen met dewelcke sij anders ons hier te lande gewoon is te plaegen.

Waertoe ons verlatende, bidden den goeden Godt dat hem gelieve u hoog mogenden wijse regieringe te zegenen ende vele victorien te verlenen op de sijne ende onser aller vyanden. Actum den 11e novembris.

 9.
                   Copie.

Edele mogende heeren.

Den Raet van State huyden in onse vergaderonghe alleen verschijnende vermits d’indispositie van sijne excellencie heeft gedaen ende bij geschriffte overgelevert die propositie, daervan copie hier neffens gaet daerinne u edele mogenden zullen gelieven te sien, wat zijne hoochgenadige excellencie ende den selven Raet van State, om redenen ende consideratien daerinne int lange verhaelt ende gededuceert, nodich geacht ende geoordeelt hebben te versoecken ende eysschen

9.2.
soe wel tot suyveronge van de defecten der consenten over voorgaende jaren, ende in specie van die van den staet van suppletie van ’t gene, die onkosten in den jare 1629, vermits die sware belegeronghe van s’Hertogenbosch, ende d’onverwachte invasie des vyants in die Veluwe, meerder hebben bedragen als die consenten tot stuyr van oorloch te water ende te lande, bij petitie voort zelve jaer versocht sonder welcke suyveronghe die confusie ende dissolutie van de goede ordre tot noch toe geobserveert, niet lange

9.3.
en sall kunnen geweyrt worden als oock mede van nieuwe consenten voor het toekoemende jaer 1631 tot versekertheyt, defensien ende welstant van de respective provincien mitzgaders conservatie vant crediet, respective ende reputatie van de generaliteyt ende maintement jegens d’oppressien ende gewelt van de coninck van Hispanien ende sijne adgerenten. Ende alhoewel wij vastelick vertrouwen, dat u edele mogenden uut die redenen bij die voorseide propositie verhaelt, wel sullen weeten t’oirdelen dat die voorschreven suyveronghe

9.4.
onvermijdelick sal moeten gedaen worden ingevalle men die financie van den generaliteyt hale willen houden buyten vorder verloop. Ende dat oock bij die voorseide propositie int reguard van de iegenwoordige gevaerlicke constitutie van saecken voor het aenstaende jaer niet  minder heeft kunnen versocht worden, ende dat u edele mogenden dienvolgents onbeswaert wollen sijn, op alle die poincten van die voorseide propositie, een yder lith van dien vruchtbarige consenten te dragen. Soo

9.5.
hebben wij nochtans voor den dienst vant landt hoochnoodich geacht, u edele mogenden mits desen vrunt- ende ernstlick te versoecken dat dieselve nae haren gewoonlicken ijver tot die gemeen saecke die voorseide propositie now hare importantie ende gewichticheyt in den  haren willen overwegen ende den heeren gedeputeerden van derselver provincie in onse vergaderonge lasten, om u edele mogenden vruchtbare ende volkoemen consenten voor den ersten marty offte ten langsten voer

9.6.
den eersten aprilis naestkommende in te brengen, op dat daernae met gemeen advis ende eenparige gedragen consenten bij tijts op alles gedisponiert mach worden gelijck voor den dienst vant lant ende verseeckertheyt van dien mitsgaders tot affbreuck ende krenginge van den vyant nae gelegenheyt ende occurrentie van saecken bevonden sall worden te behoren. Daertoe ons verlatende edele etc. In s’Gravenhage den 11e novembris 1630. Was geparapheert Henrick ter Cuylen, vidit. Onder stont uwer

9.7.
edele mogende goede vrienden, die Staten Generael der verenichde Nederlanden. Leger: ter ordonnantie van de selve, onderteickent Cornelis Misch. Het opschrift was: edele mogende heeren die Staten des furstendombs Gelre ende graeffschaps Zutphen, ofte haer edele mogende gecommitterde Raden onse besondere goede vrienden.

10.
Aen de hooch moogende heeren Staten Generael der verenichde Nederlanden.

Hooge mogende heeren.

Wij hebben den 19e decembris voorleden bij geschrifte uwe hooch moogenden verthoont, hoeveel desselffs staat gelegen is aen de stadt van Olinda, ende de gelegentheyt van de haven ende dependentien van dien ende alles wes wij vordelden nootsaeckelick te wesen tot conservatie van de plaetse ende volvoren van het gantsche werck, op datt de gewenste nutticheyt voor onse Compagnie ende desen staat daeruyt eyndelick mochte volgen, als mede hoe ommogelick het ons was, allet t’gheen daer toe gerequireert wort te vervallen, ten ware dat uwe hooch moogenden nae haare gewoonlicke gelegentheyt ons met een liberale subsidie opt spoedichste gelieffden te stijven, als breder te sien is bij onse deductie hier annex op de welcke wij tot noch toe geene dispositie van uwe hooch mogenden hebben erlanght daerentusschen soo zijn wij door d informatie van onse dienaers soo politicq als militaire serobers over gecomen onderricht, datter ontallick meer gerequireert wort tot voltreckinge van de nodige fortificatien ende versorginge van vivres ende ammunitie voor de guarnisoenen als wij voor de handt ons wel hadden konnen inbeelden, wesende bij ons door een vuerslach op het aldernauste ende suynichste gemackt, bevonden dat de versorginge van vivres voor een jaer alleen voor thienduysent persoonen die wij gissinge maecke ruymte zullen hebben aldaer te versorgen ten minsten requireert worden reeckenende voor jeder hooft 7 ½ stuvers daechs voor montcosten bij de veertien tonnen gouts d’welcke all binnen dese zaliger 3 maenden uytterlick zullen moeten gereet zijn, ende derwaers gesonden. Daerenboven soo hebben wij onlangs als uwe hooch mogenden kennelick is vernomen, dat wij daer een harden aenstoot van eene royale vloott onser vyanden hebben te verwachten,

10.2.
waardoer dan onse lasten grotelix komen te vermeren, ende sich zulx opdoen dat ommogelick wert voor onse Compagnie deselve te vervallen. Deswegen wij genootsaeck worden ons versoeck nu meermaels gedaen te prosequeren ende t’selve uwe hooch mogenden soo voor te draegen, datt deselve moegen eyndelick affwesenderen, dat de gekende penningen niet promptelick gerestitueert werdende ende het versochte subsidium langer commen te vertrecken lichtelicke de plaetse soude kommen weder (dat Godt verhoede verlooren worden tot irreparable schade van onse Compagnie ende grooten ondienst van desen staat, welcke wij vastelick vertrouwen uwe hooch moogenden nimmermeer en sullen toelaeten. Waarop ons verlatende, bidden den genadigen Godt dat hij uwe hooch moogenden regironge wil zegenen ende ons in dese perplexiteyt eenen wech van goede uuytkomste wijsen, ende door uwe hooch mogenden liberaliteyt de nodige middelen laeten toecommen.

T’welck doende etc.

11.
Aen die hoog mogende heren Staten Generael der verenichde Nederlanden.

Hooge mogende heeren.

Wij sijn door Godts genadighen segen, ende goet geluck van desen staet, onder t’beleyt van uwe banieren machtich gewoorden van den stadt Olinda ofte Pernamboucq de voornemste plaetse van het gantss Brasil wiens goede gelegentheyt mochte wij selffs ten vollen begrijpen, nochte uwe hoog moogenden so het ons geoorloft is te seggen alsnoch schrijven genouech te considereren, luet maer wel toegesi[en] worden, dat door onse onvermogentheyt ende uwe hoog mogenden al te lang vertreck van subsidie deselve niet wederom quiet ende geraecken ende so schoene occasie van noch grooter dinghen te veerlichten en verliesen. Wij hebben een plaetse becomen, dewelcke soo ghij haer situatie aensiet aensiet, van Godt d’heer schijnt gedestineert te sijn, om over de zee van Africa ende Westindien te heerschen, een haeven die van natuere qualijck is in te comen, ende met sterckte ende wel geleyde casteelen ende trencheen

11.2.
onwinbaar gemaeckt worden, ende soo danighe als geen andere als portugesen hebben connen verliesen, ende qualicken andere, als uwe hoog mogenden wel te lande ende te water, geoeffende soldaeten veroneeren, soo dat wij als noch besitten (ende Godt geve die langh moegen behouden) een stadt ende haven die oock naert vordeel onser vyanden soe geplaest is, dat men daer van gantss Brasil ende Westindien ines selffs de custe van Africa ende Oestindien, alder bequamste can inferteren ende met Godts hulpe den vyandt allenskens ontrecken, soe gelegen om den handel wijt ende sijts te drijven, soo vruchtbaer ende nutte tot voortplantinghe van verscheyden costelicke ende nutte dingen tot onderhout van leven, ende commercien eyntelicke soe bequaem om volck te planten, ende ons van onse overvloet van inwoenders, met nut van republickque te ontlasten dat men tselve alles qualick beter beter soude connen wenschen, maar tensij hoog mogenden opt spodichste naer haere gewoene voorsienicheyt ons de handt bieden, soe is te vreesen, dat wij licht so groete oncosten ende soe treffelijcke gelegentheyt, soude commen te verliesen. Want om de vruchten van dese victorie te genieten, is niet alleen, is niet alleen van noode

11.3.
dat de stadt ende forten met veele cloucke bevelhebberen ende soldaten ende to water ende te lande werden versien, die dan gagie van doen hebben ende datter groeten toevoer geschiede van ammutie, ende victualie, de welcke nu excessyff dier is, ende datter altijt een machtighe vloet schepen bij de werck sij, die de vyandt het landen daer ende aende omliggende plaetsen ende havenes belette. Maer het is mede noitsaeckelijck, dat wij de naestgelegene havenes ende soe den binnen lantschen vyandt door gebreck elders doe vertrecken, ende eyntelijck (welck wel het aenmerckste is, dat wij met onse vloete door gantss Westindien te streijen, den vyandt elders soe veel wercks geven, ende sulcke vreese aenjaegen dat niet ende wete werwaerts sij hem beste sal keeren, wat volck, wat schepen, wat gestom dit alles uuyt te voeren van nooden is can een ieder licht mercken, ende uwe hoog mogenden doer haere groete ervaerentheyt, ende wijsheyt en behoeven tselve van ons nyet te verstaen, ofte onse middelen daer toe genoechsamb sijn, weeten wij best ende uwe hoog mogenden cunnen t’selve uyt volgende licht affmeeten. Wij hebben reden de dry vierendeelen vant gene inde Compagnie was geteickent aen onse

11.4.
participanten weder uuytgedeelt, de vloete is tgeen daer van dependeert, waermede wij dit groet werck hebben uuyt gebracht heeft ons ongelijck meer geeft als wij van alle onse participanten ende uwe hoog mogenden geduerende onse administratie hebben ontfangen. Ons saecken sijn tot sulcken omslach gecomen dat wij over de hondert schepen hebben, alles ten oorloghe soe uytgericht dat onse vyanden selffs bekennen, dat een van onse schepen ende dat niet van de grootste meer geschuts op heeft als de heele Capitania van Parnamboucq kan uuyt leveren ende alle de werelt verwoendert sich hoe wij dit alles hebben connen doen, ende noch overich hebben om onsen handell deur dese Compagnie ten principale op is gesticht naer behoeren te vervolgen.

De excessive costen die voortaen van noode sullen sijn om sulcke menichte van schepen soo veel volcx te onderhouden, ende t’noedighe allenthaven te verschaffen doen ons om sien, ende wij sien doer soe groeten omslach seer behoeftich gewoorden te meer doordien de middelen van onse vyanden waermede wij tot noch toe ons hebben beholpen ons nu ettelijcke reysen door de obstinatien der-

11.5.
selver (die haer eygen middelen liever verbranden als ons te laeten) door dien wij wel door uwe hoog mogenden staet, maer qualick voor ons selven hebben gespoet deshalven wij dan genoetsaeckt sijn aen uwe hoog mogenden in alle onderdanicheyt te verthonen de grootheyt vant werck, ende onse vermoegentheyt om alles naer behoeren uuyt te voeren, ende dese wegen uwe hoog mogenden goede gunste, ende milde hant tot dese hulpe aff te bidden. Wij vertrouwen dat onse vorighe sinceryteit ende altijt bereyde willicheyt om mallen voervallende occasien t’vaderlant te soulageren ende te dienen ons genoevchdsamb sal onschuldighen bij die gene die veel licht haer mochten inbeelden dat wij sonder groete noet clagen, ende verhoepen dat de kennelicke macht van scheepen ende scheepbehoeften die bij ons is, ende die goede successen die de heere nu ons meermals heeft verleent, ons sullen van vruchtinghe ontledighen, ende voer uwe hoog mogenden t’bedencken te benemen dat het verloeren gelt soude wesen, tgeene men ons soude willen subsiedieren, tot wat armoede ende disperatie onse, doch veel eer uwe hoog mogenden wapenen door Godts segen sijn princelijcke excellencie goeden raet, ende onse vlijtighe directie

11.6.
den vyandt nu eenighe jaeren herwaerts is gebracht, siet alle d’werelt, vertrouwende dat uwe hoog mogenden niet sullen gedoegen, dat wij door gebreck van middelen twerck inbinden, ende tgeene wij met soo groete costen vercregen hebben, weder soude moeten verlaeten, eer wij de nutticheyt daervan connen smaecken, ende uwe hoog mogenden selffs gefrustreert worden van soo apparenten hoope, om dagelycx meer voets te crijgen in dat geweste daer onsen vyandt meest alles uyttreckt, daer hij desen staet ende alle de werlt mede plaecht ende soeckt onder sijn slavernie te trecken.

Zullen verwachten uwe hoog mogenden vigirense resolutie ende mild hant biedinghe mitsgaeders de spoedighe expeditie van de gecomitteerden.

Hooge moogend heeren, wij bidden Godt dat hij uwe vergaederinge wil segenen tot sijnder eeren, ende ons lieve vaderlandt welstandt etc.