Cookiemelding

Het Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe is wettelijk verplicht toestemming te vragen voor het gebruik van cookies en u te informeren over het gebruik van functionele cookies. Cookies zijn belangrijk voor onze website.

Het Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe gebruikt functionele cookies, maar daarnaast ook cookies voor het beheer van de webstatistieken. Deze cijfers gelden als noodzakelijke feedback om de digitale dienstverlening en de vindbaarheid van de site te verbeteren. Daarnaast worden de webstatistieken gebruikt om verantwoording af te leggen aan de deelnemers van het Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe en subsidieverstrekkers.

Bezoekers van de website van het Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe blijven anoniem. Ook voor cookies geldt dat ze nooit direct aan individuen zijn te koppelen. Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe gaat vertrouwelijk om met de gegevens die door middel van cookies worden verzameld.

De website van het Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe is alleen bereikbaar als u cookies accepteert!

U bent natuurlijk altijd welkom op de studiezaal van de 5 vestigingen van het Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe

Ik accepteer deze cookies

Meer informatie over cookies »

grote oorlogbanner2.jpg

Reacties

Geen reacties

Voeg reactie toe

 

Verhaal: Belgische doden in Nunspeet

Belgische doden in Nunspeet
clip_image002
Inleiding
De oude begraafplaats in Nunspeet ligt aan de Eperweg, iets buiten het centrum. De begraafplaats is nu nietmeer  in gebruik. Een oprijlaan met grote  bomen aan weerszijden geeft toegang tot het terrein, links en rechts van deze laan liggen velden, waarop rijen paaltjes staan die  oude graven markeren. Aan het eind van de laan staat een monumumentaal baarhuisje.Links hiervan kom je op een terrein met lage gietijzeren paaltjes, op deze paaltjes staan nummers, 1 tot en met 649. Aan het eind staat een bakstenen monument met een  reliëf, een kruis.  Eronder staat een inscriptie:  “Gastvrij Nederland,  aan de afgestorvene vluchtelingen 1914-1919”. Teruglopend staan er twee houten  houten borden:  één met inscriptie, in de vorm van een grafzerk, opgericht voor Philips Polak in 1913 de andere, geverfd, nog leesbaar is een naam en een datum, Willem Hagenbeek, geboren 14 oktober 1913.clip_image005

Belgen in Nunspeet

Na het uitbreken van de eerste wereldoorlog, begin augustus 1914, maar vooral na de val van Antwerpen eind september, vluchtten vele Belgen naar Nederland.N een eerste opvang het zuiden van het land enin  loodsen in Rotterdam en Amsterdam werden ze ondergebracht in verschillende kampen verspreid over het land. De naam kamp was toen al ongewenst, er werden vluchtoorden ingericht.
 Al op 28 augustus 1914 werden er 234 vluchtelingen per trein vanuit Maastricht naar het station legerplaats Oldebroek gebracht.  De volgende weken kwamen nog enkele honderden aan. Op 2 november waren er 1050 vluchtelingen ondergebracht op het terrein van de legerplaats Oldebroek. Op 23 oktober kwam het bericht dat dit gebied ontruimd moest worden om plaats te maken voor te interneren Belgische militairen. Op 1 december was het militaire kamp beschikbaar, de burgervluchtelingen waren overgebracht naar een nieuw onderkomen bij het dorp Nunspeet. In de maand november was hier een opvangkamp gebouwd, de oplevertijd voor de eerste barakken was 21 dagen.  Vluchtoord Nunspeet functioneerde van december 1914 tot maart 1919. Het aantal bewoners was in december 1914 3269. Het inwonertal nam toe tot 5648 in juli 1915. Daarna schommelde het  rond de 3300. In de loop van  1917 werd  vluchtoord Ede gesloten en nam het aantal toe tot 6978 (juli 1917). Tot het eind bleef het aantal rond de 6500.

Dode Belgen in Nunspeet

De volgende gegevens zijn afkomstig van de overlijdensregisters van de gemeente Ermelo van december 1914 tot april 1919. Genoteerd zijn namen, geboortedata en overige gegevens van overledenen die vrijwel zeker uit België afkomstig waren.
Het verloop van het aantal sterfgevallen in de loop van de tijd

Blauw: kinderen jonger dan 12 jaar
Rood: overige sterfgevallen
Verreweg de meeste sterfgevallen betreft kinderen, de meesten jonger dan 3 jaar. Vooral in het begin betreft het slachtoffers van een mazelenepidemie. In 1917 is er opnieuw een piek, Er komen nieuwe bewoners uit vluchtoord Ede. Een deel hiervan is besmet met difterie. Overigens waren er altijd wel zieken (net als in de rest van Nederland): zuigelingenziekten, tbc.
De volgende grafiek laat de herkomst van de overledenen zien
 
 Duidelijk is dat een groot deel afkomstig is uit de regio Antwerpen.
De volgende  grafiek laat de beroepen (voor zover vermeld) zien van de mannen. De getrouwde vrouwen waren in die tijd  allemaal “zonder beroep”.
 

 
Philip Polak
 
Het lijkt een grafzerk, maar is van hout. De vermelding is “Hier rust Philips Polak, geboren 22 april 1912 Borgerhout, Antwerpen. Overleden Nunspeet17 februari 1915.” Hij overleed dus tijdens de eerste sterftegolf, mogelijk aan mazelen. Van zijn ouders is ook enige informatie te vinden. Zijn moeder was Theresia Jeanne Raatinckx, 18 februari 1890 geboren te Antwerpen zijn vader was Philip Polak, diamantslijper, 19 april 1869 geboren in Amsterdam. De laatste woonplaats in België was de Betogingsstaat 5 in Borgerhout. Beide namen komen voor op een document van Vluchtoord Uden. Hierop staat bovendien vermeld: ”10-1-’16 gebleken niet gehuwd te zijn, vrouw naar België 13-1-’16, man naar Amsterdam 26-2-16”.
Verdere gegevens zijn (nog) niet gevonden.

 
Willem Hagenbeek
 
Van hem staat een afbladderende houten bord, met als leesbaar opschrift: “Hier rust ons lief zoontje en broertje(?) Willem Hagenbeek, geb. 14 oct. 1913 ….”. Zijn naam komt niet voor bij de overleden Belgen, maar wel bij de overlijdensregisters. 
Overledene:
Willem Hagenbeek
Geslacht:
Man
Leeftijd:
1 Jaar
Vader:
Gerardus Hagenbeek
Beroep:
arbeider
Moeder:
Willemtje Boeve
Beroep:
zonder beroep
Gebeurtenis:
Overlijden
Datum:
zaterdag 17 oktober 1914
Gebeurtenisplaats:
Nunspeet
 
 
 
De gietijzeren paaltjes zijn zoalseerder vermeld genummerd. Of er nog een lijst met nummers en namen is, is onbekend.  Op een Internet forum staat het volgende bericht:
Werkelijk super: tussen de foto's van Adriaan staat (enfin: 'ligt') het gietijzeren kruis nr 582 in close up. Dat is van mijn overgrootnonkel Leopold De Boeck. Hij stierf in kamp Nunspeet op 22-jarige leeftijd. Hij was naar Nederland gevlucht omdat hij schrik had dat de Duitsers hem zouden oppakken -> omdat hij de 7de opeenvolgende zoon was (!) werd hij genoemd naar de toenmalige koning Leopold, die zijn dooppeter was.
 
Leopold de Boeck was afkomstig uit Waerloos, gestoreven op 10 september 1917. Dit doet het vermoeden rijzen dat er meer kennis moet zijn.

 
Bronnen:

Overlijdensregisters van de gemeente Ermelo
https://familysearch.org/pal:/MM9.3.1/DGS-004528018_01646?cc=1949343&wc=9LGZ-6TL:299950201,300131001

Forum Eerste Wereldoorlog
http://www.forumeerstewereldoorlog.nl/viewtopic.php?t=10980&highlight=nunspeet

Onafzienbare heidevlakten
Fokkema Postema, Schaffelaarreeks nr.46, Barneveld 2008