Cookiemelding

Het Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe is wettelijk verplicht toestemming te vragen voor het gebruik van cookies en u te informeren over het gebruik van functionele cookies. Cookies zijn belangrijk voor onze website.

Het Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe gebruikt functionele cookies, maar daarnaast ook cookies voor het beheer van de webstatistieken. Deze cijfers gelden als noodzakelijke feedback om de digitale dienstverlening en de vindbaarheid van de site te verbeteren. Daarnaast worden de webstatistieken gebruikt om verantwoording af te leggen aan de deelnemers van het Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe en subsidieverstrekkers.

Bezoekers van de website van het Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe blijven anoniem. Ook voor cookies geldt dat ze nooit direct aan individuen zijn te koppelen. Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe gaat vertrouwelijk om met de gegevens die door middel van cookies worden verzameld.

De website van het Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe is alleen bereikbaar als u cookies accepteert!

U bent natuurlijk altijd welkom op de studiezaal van de 5 vestigingen van het Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe

Ik accepteer deze cookies

Meer informatie over cookies »

sm-kaart.jpg

Reacties

Geen reacties

Voeg reactie toe

 

Verhaal: Henriëtte Roland Holst-Oord te Doornspijk

Vakantieoord op 'De Haere'

Door Hanneke van Aalst-Houbraken

Dat in Doornspijk ooit een Henriëtte Roland Holst-Oord bestaan heeft, zal niet iedereen meer weten. Het is er dan ook slechts enkele jaren geweest. Het is interessant om eens nader in te gaan op de geschiedenis van dit ‘oord’. Wat was het doel van de stichters? Wat had Henriëtte Roland Holst-Van der Schalk ermee te maken? Hoe reageerden de Doornspijkers op de komst van deze specifieke groep toeristen?

Doelstelling

In 1950 werd in Amsterdam de Stichting Vormings- en Vacantiecentrum op het Landgoed ‘De Haere’ (VVC) opgericht. Doel van deze stichting bleek duidelijk uit het persbericht dat zij in maart van dat jaar verspreidde: “De oprichters van de Stichting zijn van oordeel dat ook en juist in de vacantie een verantwoorde vrije-tijdsbesteding noodzakelijk is (…) en zij menen dat door de inrichting van dit kampeerterrein tegemoet gekomen wordt aan de bestaande nood op het gebied van zinvolle recreatie-mogelijkheden…”
Het kampeercentrum werd geopend op zaterdag 27 mei 1950 en er werd een kleine brochure uitgegeven waarin de geneugten van Doornspijk en omgeving werden bezongen. In de brochure werd het doel van het centrum nog eens benadrukt: “de Stichting Vacantie- en Vormingscentrum op het landgoed ‘De Haere’ stelt zich ten doel de gemeenschapsgedachte door haar medewerkers en gasten te doen beleven door de eenheid van mens en wereld tot uitdrukking te brengen. (…) Zij is een politiek en godsdienstig onafhankelijke Stichting.” Behalve ontspanning in de bossen, aan het strand of tijdens tripjes naar Elburg, was het de bedoeling een soort thematische kampweken te organiseren: Muziek- en volkszangweken, De ontwikkeling van jongen tot man - van meisje tot vrouw, een Natuurstudieweek of een Kampweek voor de Wereldeenheid, behoren tot de mogelijkheden. In de loop van 1950 werd de eigendom van het landgoed overgedragen aan de Henriëtte Roland Holst-Stichting, beheer en exploitatie bleven bij de VVC.

Henriëtte Roland Holst-Oord

Op zaterdag 12 mei 1951 bezocht Henriëtte Roland Holst het centrum dat vanaf dat moment haar naam droeg. Ze verrichtte de symbolische ‘doophandeling’ door op het terrein een jonge meidoorn te planten. Van deze gebeurtenis werd voor de Nederlandse en de Vlaamse radio verslag gedaan. Ook zijn er opnamen gemaakt door het Filmjournaal. Of die beelden nog bestaan, weet ik niet maar de VARA maakte een bandopname die wel bewaard is. De rede die Roland Holst hield is erop te horen: “… kameraadschap is ons ideaal. Alle mensen voor elkaar, één gemeenschap. We zijn er ver vandaan, maar het brandt in ons en blijft branden tot het bereikt zal zijn…”
De vreugde heeft maar kort geduurd, de VVC ging al op 8 juli 1953 failliet. Ik heb in de plaatselijke archieven niet kunnen achterhalen wat daarvan de oorzaak was. Nader onderzoek in het archief van de Henriëtte Roland Holst Stichting zou misschien meer gegevens kunnen opleveren.

Levensloop

Wie was eigenlijk Henriëtte Roland Holst? Want wat had zij met Doornspijk, dat er daar een huis naar haar genoemd werd? Ik denk dat de meeste mensen wel eens van deze dichteres gehoord zullen hebben maar zich niet realiseren dat ze ook iets van haar werk kennen. Zij was namelijk degene die de Internationale in het Nederlands heeft vertaald.
Henriëtte Goverdine Anna van der Schalk werd op 24 december 1869 in Noordwijk geboren als dochter van de welgestelde notaris Theodoor van der Schalk en Anna van der Hoeven. Zij groeide op tot een bewonderaar van de Tachtigers. Zelf schreef ze regelmatig gedichten wat op 22-jarige leeftijd ertoe leidde dat ze werd ‘ontdekt’ door haar plaatsgenoot Albert Verwey. Een jaar later, in 1893 ontmoette ze haar toekomstige echtgenoot, de kunstenaar Richard Nicolaus Roland Holst. Rik, zoals hij werd genoemd, was geboren op 4 december 1868 in Amsterdam.
In 1896, het jaar van hun huwelijk, raakte het jonge paar onder de indruk van de geschriften van Karl Marx. Dit was het begin van de strijd van Henriëtte Roland Holst tegen “de misdaden van het kapitalisme”. Gedurende de rest van haar leven is ze altijd blijven strijden voor haar socialistische idealen. Later raakte ze echter wel gedesillusioneerd. Oorzaken waren het uitblijven van de Wereldrevolutie en het in haar ogen mislukken van de communistische samenleving in Rusland. In 1928 ‘bekeerde’ ze zich tot het religieus-socialisme.
Op 31 december 1938 overleed Rik aan de gevolgen van een longontsteking. Henriëtte werkte, ondanks haar broze gezondheid, gestaag verder. Tijdens de Tweede Wereldoorlog publiceerde ze veelvuldig in de illegale pers. In de eerste jaren erna, hield ze zich bezig met het bepleiten van de onafhankelijkheid van Nederlands-Indië.

Dat Henriëtte en Rik zijn ongewild kinderloos gebleven. Uit haar werk blijkt regelmatig dat dit voor Henriëtte een bron van verdriet is geweest. Al haar energie en frustratie heeft ze daarom in haar werk gestoken. Naast het bevorderen van de Wereldrevolutie heeft ze altijd getracht iets te betekenen voor mensen die het minder goed hadden dan zij. De keuze voor een vakantiehuis voor kinderen en jongeren was dan ook niet zo vreemd.
Voor haar tachtigste verjaardag wilde ze geen grote cadeaus, maar “iets blijvends voor de jeugd”. Aldus werd de Henriëtte Roland Holst-Stichting opgericht, bedoeld om projecten voor de jeugd te financieren. Het planten van de meidoorn in Doornspijk was haar laatste publieke optreden. Op 21 november 1952 overleed ze in Amsterdam.

Bron van zorg

Doel van het Henriëtte Roland Holst-Huis was het bezorgen van een mooie Veluwse vakantie aan minder draagkrachtigen uit de grote steden, tegen een schappelijk tarief. De stichting werd bestuurd door mensen met zeer linkse sympathieën, “voor wie de Partij van de Arbeid te gematigd is.” Het was daarom voor de burgemeester van Doornspijk waarschijnlijk een bron van zorg dat dit kamp binnen zijn gemeentegrenzen was gevestigd. Enerzijds zal een dergelijk initiatief niet onwelkom zijn geweest –ook communisten gaan immers naar de plaatselijk bakker en slager!- anderzijds liet hij toch niet na de procureur-generaal te Arnhem aan te raden de “afdeling ‘Binnenlandse Veiligheid’ te verzoeken, (…) dit kamp nauwlettend in de gaten te houden.”
Een andere reden voor de zorgen die burgemeester Ulco De Vries waarschijnlijk had, was de tegenstand die in de regio was ontstaan rond het vakantiecentrum. Zo kwam er op 7 juli 1950 een anonieme brief binnen op het gemeentehuis waarin expliciet werd gewaarschuwd voor de slechte reputatie die Tom Rot, exploitant van De Haere en bestuurslid van de stichting zou hebben bij de Amsterdamse zedenpolitie wegens zijn homoseksuele geaardheid.

Aanleiding voor de commotie was echter een verontrust stukje dat Ds. Cuperus, predikant te Doornspijk in de Hervormde Kerkbode van de Classis Harderwijk van 25 november 1950 schreef: “… wij ontveinzen ons niet, dat, wanneer deze plannen worden uitgevoerd, de morele schade in onze gemeente zeer groot zal zijn en dat wij de plagen Gods evenmin zullen ontkomen.” Hij riep op tot verzet tegen de plannen en mobiliseerde de omliggende gemeenten. Op 24 januari 1951 schreven de kerkenraden van de hervormde gemeenten van Doornspijk, Elburg, Oldebroek en Oosterwolde een open brief aan het bestuur van de Henriëtte Roland Holst Stichting. De geest in deze Noord-Veluwse gemeenten zou in “lijnrechte strijd” met de geest van deze stichting zijn en vestiging van deze stichting op de Veluwe diende ernstig heroverwogen te worden.
De stichting ging ondanks alle tegenwerking toch door met haar plannen, we hebben echter hiervoor gezien hoe kort dit idealistische experiment heeft voortbestaan. Na het failliet in 1953 kwam er al snel een ander om het kampeerterrein te exploiteren en werden de herinneringen aan dit initiatief snel uitgewist.

Geraadpleegde bronnen en literatuur:
Archief gemeentebestuur Doornspijk, 1940-1974, inv. nr. 762
Elsbeth Etty Liefde is heel het leven niet, Henriëtte Roland Holst 1869-1952, Amsterdam, 1996
Elburger Courant, 15 mei 1951