Stadsrekening 1441

HERUITGAVE STADSREKENING ELBURG 1441


TER INLEIDING

Dit is de eerste heruitgave van een oude stadsrekening van Elburg. Van der Ven beschrijft in zijn inventaris van de oude archieven van de stad Elburg de in 1932 (nog) aanwezige archivalia. Onder het hoofdstuk Stedelijke financiën maakt hij melding van de serie stadsrekeningen en bijlagen. Afgezien van een enkele losse bijlage bij niet meer aanwezige rekeningen is de oudste rekening er één van het jaar 1441.

Dit is dan ook de rekening die als eerste in een nieuwe serie van het streekarchivariaat wordt uitgegeven.

In het algemeen kan worden gezegd dat de oude stadsrekeningen in slechte staat zijn. Er is in de loop der eeuwen veel vochtschade ontstaan en meerdere rekeningen zijn hierdoor vrijwel onleesbaar geworden. Van het jaar 1441 is slechts een deel van de rekening bewaard gebleven. Van der Ven merkt terecht op dat we bij de beschrijving van dit stuk ook de terminologie, aantekeningen en ontvangsten zouden kunnen gebruiken.
In deze periode, het midden van de vijftiende eeuw, werd de rekening over een heel jaar opgemaakt door zes groepjes van twee personen. De opstellers van de rekening werden rentmeesters, of ook wel ontvangers, genoemd. Ze werden benoemd uit de schepenen van de stad Elburg en voor de hier beschreven periode waren het Evert Scherpinc en Johan van Cuenre.
Door het ontbreken van de stadsresoluties van deze tijd is het moeilijk meer informatie te verkrijgen over de precieze uitvoering en onderlinge afspraken. Duidelijk is wel dat de twee rentmeesters gezamenlijk de inkomsten en uitgaven over een twee-maandelijkse periode noteerden in een afzonderlijk katern. Uit de eerste volledig bewaard gebleven rekening van 1446 kunnen we opmaken dat de afzonderlijke katernen later werden samengevoegd tot een deel.

Het jaar 1441 laat enkel de rekening van de tweede termijn (secundi) zien.
Van der Ven merkt ook nog op dat het boekjaar waarschijnlijk samenviel met het kalenderjaar. Daar we in 1441 nog te maken hebben met de tijdrekening oude stijl valt het jaarbegin op 25 december. De bewerker van deze stadsrekening trekt de opmerking Van van der Ven echter toch in twijfel. De tweede termijn zou dan, volgens Van der Ven moeten gaan over de maanden maart en april. Hoe kan het dan dat in de tweede termijn betalingen op 16 mei voorkomen? De oplossing is misschien verklaarbaar uit het volgende. In de uitgave van de maandrekening van Zwolle door Berkenvelder wordt aangegeven dat vanaf 1343 in Zwolle het politieke jaar op Pauli conversio begint, dat wil zeggen op 25 januari. Als we dit ook voor Elburg aannemen, hetgeen niet onverklaarbaar zou zijn, dan zou de tweede termijn lopen van 25 maart tot en met 25 mei en dan kloppen de dateringen - het zijn er overigens niet veel - in de rekeningen over de tweede termijn van 1441 wel.

Verantwoording.

De hier bewerkte stadsrekening is in de inventaris van Van der Ven terug te vinden onder inventarisnummer 944: Rekening van Evert Scherpinc en Johan van Cuenre, burgemeesters, 1441. 1 katern N.B. Betreft de 2e termijn.

Bij de bewerking is gebruik gemaakt van de Richtlijnen voor het uitgeven van historische bescheiden van het NHG.

De uitgave begint met de inkomsten en behandelt daarna de uitgaven. Met name in dat laatste deel treft de onderzoeker veel historisch uitermate interessant materiaal aan.

Ondermeer wordt duidelijk dat Elburg met vrij veel steden in Gelderland contacten onderhield. Dit geldt ook zeker voor de hanzesteden. Zo blijken er contacten met Lübeck te zijn. Een heel ander punt is de regelmatige vermelding van de aanvoer van grote hoeveelheden straatstenen.
Voor diverse soorten van onderzoek biedt de raadpleging van deze serie stadsrekeningen vele mogelijkheden.

Na deze inleiding is een lijst van gebruikte literatuur opgenomen. Na de transcriptie van de stadsrekening, waarbij bovenaan de pagina een doorlopende bladzijdenummering van het origineel wordt aangegeven, is in een bijlage een korte verklaring van de toen
voorkomende muntsoorten en rekeneenheden opgenomen.
Tot slot zijn twee indices opgenomen, op persoonsnamen en geografische aanduidingen.

Hierbij spreekt de bewerker dan ook de hoop uit dat de heruitgave van deze oudste stadsrekening onderzoekers zal uitnodigen om gebruik te maken van deze, tot nu toe nauwelijks gebruikt doch zeer rijke, bron voor de geschiedschrijving van Elburg vanaf het midden van de vijftiende eeuw.

P. van Beek
Streekarchivaris



Gebruikte literatuur:



Transcriptie

Folio 1

Anno XIIIIXLI

Burghermesteren Evert Scherpinc
  Johan van Cuenre (secundi)


Folio 2
Item ontfangen van Ghert Johanszoen ende van Ghert van Holten rekenschip 16 guld. Ende 4 clim.
Item ontfangen vanden overloep vanden berren (1)) 2 Ar. gul. ende 17 clim. ende noch na ontfangen van Ghert ten Brake vanden berren 5 Rijnsch. gul. ende 14 clim.
Item Ghert Luttike ende Henricus Bigge ghedaen in oere rekenschip 8 Ar. gul.
Item dit jaer sint 6 berren ghecoft, de vive mit Henricus Biggen merck ghemerct ende den ene mit Aernt Stickers merck.


Folio 3

Anno XIIIIc ende XLI

Burghermesteren Evert Scherpinc
  Johan van Cuenre (secundi)


Item Ghert Henricszoen 18 ½c, betaelt 2 gul.
Item Johan Hoppenbrouwer 17 ½c
Item Ghert Drullinc 19c
Item Eve Wolters 16 ½c
Item Jacob Dircszoen 15 ½c, betaelt 1 ½ gul.
Item Ghert van Holte 16 ½c
Item Aernt Mamen 13 ½c
Item Johan van Gangelt 7 ½c

Item Evert Heynenzoen 4
Item Herman Aerntszoen 3
Item Hennekin Rosendals 1 4 betaelt 4 vate
Item Jacob de Vael 3
Iten Johan van Gael 1
Item Johan van Someren 2 2
Item Lisebet van Buren 2
Item Beernt Assenzoen 2
Item Aernt ten Hove 1
Item Dirc van Buren 3
Item Jacob Bettenzoen 2
Item Peter Johanszoen 2
Item Godekin de Liever 2
Item Claves Lubbertszoen 2
Item Johan Nagge 3
Item Egbert Druut 2 2 betaelt 2 vate ende 1 clim.

Item Jacob Dircszoen uutgeven, Herman Aerntszoen 1, Herman ter Kueken 3, Herman Rentszoen 3, Rolof Lambertszoen 2, Herman Henric 3 vierdel vate, Henric opten Dike ½, Aelt Molie ½, Henric ten Hove ½, Everard de Liever ½ ende 11 vierdel vate

Summa van desen weke 16 gul. ende 4 ½ clim. 1 gr.


Folio 4

Item Ghert Henriczoen 18 ½c
Item Jan Hoppenbrouwer 17 ½c
Item Ghert Drullinc 18 ½c
Item Ghert van holte 18c
Item Aernt Maman 13c

Item Evert Heinenzoen 2, betaelt1 ½ vaten des blif hier 3 ½ vat de bliven staen do sijn dochter sieck waert
Item Herman Aerntzoen 3
Item Beernt Assenzoen 1
Item Aernt ten Hove 1
Item Dirc van Bueren 3
Item Jacob Bettenzoen 2
Item Jan Nagee 2 ende 1 vat knols

Summa van desen weke 7 ½ gul. 1 ½ clim. 6 gr.


Folio 5

Item Ghert Henriczoen 18 ½c
Item Jan Hoppenbrouwer 17 ½c ende 17 ½c
Item Eve Wolters 17c
Item Jacop Dirczoen 15c ende 15c
Item ghert van holte 17c
Item Jan van Ganghelt 8c
Item Mette Troest 6c (doorhaling: onleesbaar)
Item Herman Aerntzoen 3
Item Hanniken Rosendaels 4 betaelt 3 vate
Item Jacop de Vale 3
Item Henris Mathijszoen 2
Item Jan van Gael 2 (doorgehaald: onleesbaar)
Item Beernt Assenzoen 2, betaelt 1 vat
Item Aernt ten Hove 1
Item Dirc van Bueren 2
Item Jacop Bettenzoen 2 vate ( doorgehaald: ende 1 clim. )
Item Peter Janszoen 2
Item Egbert Druut 2 betaelt 1 vat

Item Jacob Dircszoen uutgeven Herman Aerntszoen 3 Herman ten Kueken 3 Rolof Lambertszoen 2 Herman Rentszoen 2 Henric Liwerick 1 her Henric ½ Henric opten Dike ½ Albert ter Haer ½ ende 8 vierdel vate.

Item Jacob Dircszoen uutgeven Herman Aerntszoen 3 Rolof Lambertszoen 2 Herman Rentszoen 3 Henric Liwerick 2 Evert (doorgehaald: td) Tidenzoen 2 her Henric ½ Lambert Assenzoen ½ ende 8 virendel

Item Mette Troests uutgeven Jacob Hamers in vierdel noeyde ½ Aelt Jacobszoen in vierdel vate ende 10 vierdel vate.

Summa van desen weke 13 gul. 7 ½ clim. 1 bln.


Folio 6

Item Hillebrant Boese 12c
Item Johan Hoppenbrouwer 17 ½c
Item Ghert Drullinc 17c
Item Eve Wolters 17c
Item jacob Dircszoen 15 ½c
Item Ghert van holte 16 ½c
Item Aernt Maman 11 ½c

Item Herman Aerntszoen 1 3 betaelt 1 vat
Item Hennekin Rosendals 4
Item Jacob de Vael 3, betaelt 1 vat
Item Johan van Gael 3
Item Johan van Soomeren 2
Item Lisebet van Bueren 3, betaelt 1 vat
Item Aernt ten Hove 2
Item Dirc van Bueren 3 betaelt 1 vat
Item Jacob Bettenzoen 2 (doorgehaald: ende 1 butken)
Item Johan Nagge 1 ½
Item Egbert Druut 1 ½, betaelt 1 vat

Item Jacop Dircszoen uutgeven Herman Aerntszoen 4, Evert Idenzoen 2, Rolof Lambertszoen 2, Herman Rentszoen 3, Henric oppen Dike ½ ende 12 virendel vate

Summa van desen weke 12 gul. 1 ½ clim. myn 1 gr.


Folio 7

Item Jacob de Vaele 2
Item Beernt Assenzoen 1 1 betaelt 1 vat
Item Aernt ten Hove 1
Item Dirc van Bueren 2

Summa van desen weke 1 ½ gul. ende 1 ½ clim.


Folio 8

Item Ghert Henriczoen 18 ½c
Item Johan Hoppenbrouwer 18c
Item Eve Wolters 17c
Item Jacop Dirczoen 15 ½c, 15 ½c
Item Ghert van Holte 17c

Item Herman Aerntzoen 3
Item Lisebeth van Bueren 1 3
Item Beern Assenzoen 3
Item Aernt ten Hove 2
Item Dirc van Bueren 3, betaelt 2 vate
Item Jacop Bettenzoen 3
Item Peter Janszoen 1 ½
Item Jan Nagee 2
Item Egbert Druut 1 2 betaelt 1 vat

Item Jacob Dircszoen uutgeven Herman Aerntszoen 3 Evert Tidenzoen 2 Rolof Lambertszoen 2 Herman Rentszoen 2 Henric Liwerick 2 ½ Egbert Evertszoen 1 ½ ende 8 vierdel vate

Item Jacob Dircszoen uutgeven Herman Aerntszoen 3 Rolof Lambertszoen 2 Herman Rentszoen 2 Henric Liwericke 2 ½ Evert Tydenzoen 2 herman ter Kukene 2 ende (doorgehaald: 10) 10 virdel vate

Summa van desen weke 11 gul. 4 clim. myn
2 gr.


Folio 9

Item Johan Hoppenbrouwer 17 ½c
Item Eve Wolters 15 ½c
Item Aernt Maman 17 ½c
Item Mette Troests 7c

Item Herman Aerntszoen 3 1
Item Johan Rosendal 5
Item Jacop de Vale 5 betaelt 4 vate betaelt 5 oert
Item Henric Mathijszoen 2
Item Johan van Gael 2 2 betaelt 3 vate
Item Lizebeth van Bueren 3 betaelt 2 vate
Item Beernt Assenzoen 2 2 3 betaelt 1 vat br.
Item Aernt ten Hove 2
Item Diric van Bueren 2 betaelt 2 vate
Item Jacop Bettenzoen
Item Peter Janszoen 2
Item Jan Nagee 3
Item Egbert Druut 1 3 betaelt 1 vat
Item Rolof de Wever 3

Item Mette Troests uutgeven Jacob de Vael 3 Ghert Luttike 1 ende 4 vierdel vate

Summa van desen weke 14 gul. 7 bln. 1 gr.


Folio 10

Item Johan Hoppenbrouwer 17c
Item Eve Wolters 17c
Item Ghert van Holte 17c betaelt 6 gul. 7 ½ clim.
Item Johan van Gangelt 13 ½c
Item Herman Aerntszoen 3
Item Hennekin Rosendals 2
Item Jacob de Vael 3
Item Johan van Gael 3
Item Lisebet van Buren 2 3 betaelt 3 vate
Item Beernt Assenzoen 5 betaelt 2 vate
Item Aernt ten Hove 1
Item Dirc van Bueren 3 betaelt 2 vate
Item Jacob Bettenzoen 3
Item Peter Johanszoen 2
Item Jacob Dircszoen 2 Hamborch
Item Johan Nagge 2
Item Egbert Druut 1
Item Roelof de Wever 1 3 betaelt 2 vate
Item Stinne van den Vene 2

Summa van desen weke 13 gul. 2 clim. 5 gr.


Folio 11

Item Ghert Henricszoen 19c
Item Johan Hoppenbrouwer 17c
Item Eve Wolters 16 ½c
Item Jacop Diricszoen 15 ½c
Item Ghert van Holte 17c ende 17 1/2c
Item Jan van Gangelt 19c

Item Herman Aerntszoen 3
Item Hannekin Rosendals 3
Item Lisebeth van Bueren 2 (doorgehaald: Lizebeth Manz 3 ½ bln.) (doorgehaald: Item Beernt Assenzoen 2 betaelt 1 vat)
Item Aernt ten Hove 1
Item Dirc van Bueren 3 betaelt 2 vate
Item Jacop Bettenzoen 3
Item Jan Nagge 3
Item Egbert Druut 2

Item Jacop Dircszoen uutgeven Evert Tydenzoen 3 Rolof Lamberszoen 5 Herman Rentzoen 2 Herman ter Kokene 2 Henric Liweric 1 ende 12 virendel vate

Item Eve Wolters blift schuldich 4 gul. 7 clim. ende 2 gr. betaelt 1 gul.

Item Ghert van holte blift schuldich 1 gul. ende 2 clim. ende 2 gr.

Summa van desen weke 6 gul. 2 clim. 3 gr.
summa summarum 10 gul. 17 clim. 5 gr.


Folio 12
leeg


Folio 13

Item Evert Scherpinck vorteert nu op de reijse tot Zutphen do Ghert Oerlinc… van Lubeke to Herderwijck (doorgehaald: van) ….ghecomen vanden hense wegen 1 ½ gul. ende 7 clim.

Item hier van Evert vurscreven ghegeven to peirde huere 1 gul.


Folio 14

Item den bode van Herderwijck ghegheven 2 clim. de ons enen (doorgehaald: den) breef brachten dat onse schepenen solden to daghe Wesen teghen die van Zwolle tot Deventer

Item den boede van Aernhem ghegheven 4 clim. de onse Schepenen enen breef brachten dat onse Schepenen solden (doorgehaald: copen) comen ter dachvaert to Nyemeghen
(doorgehaald: Item onse Schepenen mede ghe)

Item Evert Scherpinc ende Willem Sticker (doorgehaald: to) ghegheven to teerghelde 7 gul. ende 1 oert do zie to Nymeghen tooghen vanden ghebruke

Item Henric Evertszoen ghegheven 7 clim. dat hij hevet ene boetschop ghedaen to Herderwijck ende to Campen

Item Evert Scherpinc ende Willem Sticker (2)) vorteert do se to Nijmeghen vander stat weghen daer weren ende Evert vurscreven eens to Aernhem gheweest, ende dit mede to somme ghelt ghegheven 6 ½ gul. ende 6 clim.

Item Evert Scherpinc ghegheven van eenre reijse to peerde huere to Aernhem 1 gul.

Item den prior ende den lesemeister van Zutphen gheschenct do se hier quemen do oer brueder hier ghestorven 21 clim.

Item mitten richter vorteert do hij hier was 16 ½ clim.


Folio 15


Item to wijncope ghegolden 5 clim. do men straten steen van clieen luden van broke coste

Item den boede van Zutphen ghegheven 3 clim. to verdrincken de onsen Schepenen enen breef brochte dat Ghert Velinck van Lubeke to Herderwijck was ghecomen

Item voer den bode van Herderwijck ghegolden ½ clim.

Item Herman Peterszoen (doorgehaald: 2 ½ climmer) ghegheven 2 ½ clim. van de poerte scoen te maken ende van den kadijc te ricken

Item Jan Lambertszoen ghegheven 22 clim. van stratesteen up te voeren mit sijn boet

Item Lubbert Wal ghegheven 1 gul. van den stratesteen up to voeren

Item ghegheven 1 gul. voir 5 tonne stratesteen ende 1 voir vurscreven tonne

Item Beernt Druut ghegheven 1 gul. vanden clocke des nachts te luden vanden verleden jaere


Folio 16

Item desen Donredaghes na Sunte Marons dach (3)) Herman ten Bleke 14 Wilhelmusgul. to behoef Wilhelmus Beens van Voerst van sijnre lijfrente de men um van verleden terminen schuldich was maket 28 ½ gul. hier mede alle verleden terminen betaelt

Item meister Aernt ghegheven 2 ½ Arnoldus gul. vander kosterie ende vander vyr clocke te verwaren hier mede dat eerst tormijn betaelt is up Sunte Johannes dach ante portam latinam (4))

Item Evert Heymenzoen van sinen lone 5 oert mijn 1 oertkien
Item Anneline ghegheven 5 clim. ende 2 ½ bln. van enen nien sliengel (5)) to maken an de ze poerte

Item Roelkin van Neest ghegheven van sant to voeren tot hondert tonne kalcks ende van achte voere stratensteens op to voeren mitten waghen 1 gul. 2 clim. ende 2 gr.


Folio 17

Item des Dinsedages na Sinte Servaes dach (6)) Clawes Tidemanszoen ghegheven mit sinen gheselle voer 40 tonne stratensteens 7 gul. ende 3 ½ clim. hier is ene halve tonne of gherakent voer den wijncoep

Item Peter Boele mit sinen gheselle op de selve tijt ghegheven voer 36 tonne stratensteens 6 gul. 8 clim.

Item een man van Vollehoe (7)) ghegheven voer 19 tonne stratensteens 3 gul. ende 7 olt butkin.

Item noch ghegheven een man van Vollenhoe voir 23 tonnen stratensteens 4 gul. ende (doorgehaald: 10) 3 ½ clim.


Folio 18

Item Ghert van Campen ghegheven van een holt doer to saeghen (doorgehaald: doer) 2 clim. daer men een sliengel anden ze poerte of makede

Item Tijme ten Hove ghegheven 1 stuver van ene maeltijt vanden monnick

Item den susteren ghesant van Claren water 7 Rijns gul. van lijfpense

Item de selve susteren noch ghesant 8 Rijns gul.


Folio 19
leeg


Folio 20

Item Wycher Zadel ghesent 3 ½ Rijns. gul. ende 4 clim.
(doorgehaald: Item Evert Scherpinc mede te Nymeghen ghedaen 3 gul.)



BIJLAGE

In 1441 in de rekening voorkomende muntsoorten.

gul. = gulden
Ar. gul. = Arnhemse gulden of Arnoldus gulden (8))
clim. = climmer, klimmer of clemmer
gr. = grootken, muntsoort met een waarde van 1/72 stuiver
bln. = blutken, muntsoort met een waarde van ½ stuiver, komt ook wel voor als olt butkin
oert = oord, muntsoort met een waarde van ¼ stuiver, ook wel in verkleinvorm oertkien
Rijnsch. gul. = Rijnse gulden, muntsoort met een waarde van ongeveer 28 stuiver



Voetnoten:

  1. brandmerken
  2. De naam Sticker wordt in de tekst twee maal achter elkaar vermeld.
  3. Deze vermelding is niet geheel duidelijk.
    Welke heilige bedoeld wordt, is wellicht vast te stellen uit een vergelijking met andere rekeningen.
    In elk geval ligt de datum vóór 6 mei.
  4. 6 mei
  5. Een sliengel of slegel is een werktuig waarmee men een poort opent.
    Zoals ook op bladzijde 18 te zien is, was aan de zeepoort een nieuwe sliengel nodig.
  6. Sint Servaesdag is op 13 mei.
    In 1441 viel de dinsdag erna op 16 mei.
  7. Hier wordt naar alle waarschijnlijkheid
    Vollenhove bedoeld.
  8. Een Arnoldus gulden werd vrij vaak gebruikt als waarde voor de helft van een Rijnse gulden.