Ingekomen stukken 1625

Inventarisnummer 206
(Ingekomen stukken 1625)


1.
Copia.

Edele mogende heeren, besondere goede vrunden.

De heeren Staten Generael ende wij sijn ernstich doende daer op te versien dat het lant de beyde compagnien in beyde die legers sijnde niet hoger en betaele als deselve in effect sijn alsoo niet te twijffelen is oft deselve sijn altesaemen soo door sieckten als bij verloop seer geswackt, waer toe dan voor all well sullen van nooder hebben te weten soo nauw als emmers mogelick is het getall der soldaeten die uutter leger alomme in steden gesonden sijn. Soo versoecken wij u edele mogenden soo wij oock doen de andere provintien te willen ordre stellen dat in heure steden ende forten ende bij elcke derselver terstont mach gemaeckt worden eene pertinente lijste van alle die soldaeten die uuttet leger aldaer gesonden mogen sijn, soo van die inde gasthuysen sijn als die daerbuyten sijn in haere logimenten mit naemen ende toenaemen van den soldaeten daer bij voegende onder wat camp die sijn dienende t’ welck door die gasthuysmeesteren ende servysmeesters genoeglick sall geschieden connen, welcke lijste u edele mogenden alsoo eerstdaechs uut heure steden ontfangen hebbende, doch willen terstont ende soo haest als eenichsints doenl ick ons laeten toecommen om daermede bij ons gedaen te worden tenmeesten s’lants dienste.

1.2.
Edele etc. In s’Graevenhage den 8en january 1625. Was geparapheert Ehslandt, vidit; onder stondt u edele mogende goede vrunden de Raeden van State der vereenichde Nederlander; leger stont: ter ordonnancie derselver; was onderteyckent, M. Huijgens; het opschrift was: den edelen mogenden heeren Staten des furstendombs Gelre ende graefsschaps Zutphen oft haer edele mogende gedep uteerden, onse besondere goede vrunden.


2.
Ersame ende voorsichtige besondere goede vrunden. Die hooch moogende heeren Staten Generael hebben doen bewerpen seeckere ordre ende placcaet waernae hun alle tinnegieters in die geunieerde Nederlanden solden hebben te regulieren op dat eene eenparige ordre vuer al onderhalden wierde tot beneficio van neringe ende voorcomminge van frauden die onder den keur vant tin kennelick schuylen tot bedroch van den goede ingesetenen van den lande, welck bewerp van placcaet wij u ersamen hierbij overseinden, mit versoeck ende goetlick gesinnen dat u ersamen t’selve willen lesen ende overwegen, ende ons daerop haer goetbeduncken mit den eersten toecommen laten, ten eynde den welstant van den lande ende t’vordeel van den goede ingesetenen hierinne so veel mogelick bevordert werden moge. Waermede wij u ersamen in de bescherminge Godes beveelen. Geschreven t’Arnhem den 23 february 1625.

Cantsler ende Raden des furstendoms Gelre ende graeffschaps Zutphen.

Ter ordonnantie van de selve,

J. Sluijsken, 1625.


3.
De Staten Generael. Alsoo eenigen jaaren herwarts in deselve vereenigde Nederlanden uytt verscheyden quartiren gebrocht is ende noch deagelix gebracht wert seker blocktin t’welck slechter van alloy is als het engels tin ende bij eenige tinnegieters, t’zij alleen ofte gemengt mett engels tin vergoten wertt in staven, omme te versenden door geheel Europa oeck Turckien ende Judien, doende opte selve staven setten eene roos mette croon, t’welck nochtans van ouden tijden op geene gerden off staven is gestilt geweest, als van puyr engels tin blocktin datt oeck eenige onbehoorlicke eygenbaat soeckers hen nyett en (doorh.: ontf..) ontsien de roos mette croon te slaen op een slecht soort van gemaeckt tin veel then houders

3.2.
verschelende vant fijn (doorh.: ty) tin ofte den ouden essay van dien die hier te lande over die twee ende t’negentich jaaren onderhouden is geweest, waarvan het misbruyck soo verre is in gecropen, datt eenige tinnegieters maecken ende vercopen eenig gemaeckt werck t’welck twe stuver opt pont slechter is als het voorseide fijn tin ende slaen daarop de roose mette croon daar deur nyett alleen soo wel d’uytgemischen als de goede ingesetenen deser landen int generaell ten hoochsten van den beschadicht meenende goet tin (doorh.: te) in te copen als wesende met de roose geteickent. Daarvoor sij nochtans in plaetse van dien eene slechte ende vervalste soorte ontfangen. Maar boven dien werden

3.3.
oeck de tinnegieters, die (doorh.: oeck) oprecht van gemoett ende conferentie sijn nyett willende soodaenig misbruycke volgen daar door grotelicx geinteressiert vermits sij neffens soodaenige baetsoeckers, haar gemaeckt tin dat oprecht ende fijn is, nyett connen tot sulcken cleynen prijs vercopen, dan met schaede. Moeten oeck mennichmael uit verruylen de slechte soorten verwisselen om goet fin tin alsoo sij hen qualicken daarvoor cunnen wachten, door dien (doorh.: dat) het ter quader trouwen mette roos getekent is, t’gunt sij dan mett merckelicken toesett van fijn blocktin, tott hare grote schaede moeten repariren. Soo ist dat wij om sodaenige valsheyt te stuyten, ende bij tijts voor te commen datt deselve nyett verder toe en

3.4.
neme tot schaede ende naedeel soo wel van particulire ingesetenen deser provintien als tott onderganc van de commerce, die in dese vereenigde Nederlanden daarmede wat gedreven gestatuiert ende geordonniert hebben, statuiren ende ordonniren bij desen.

Eerstelick datt nyemantt wie het sij op ongemaeckt tin t’sij in blocken, gaerden off staven en sall vermoegen die roos mette croon te gebruycken, anders als op fijn engels blocktin off sodanich tin t’welck even fijn ende goet is als hett engelse ende op egeen slechter stoffe datt mede egeene tinnegieters

3.5.
en sullen moegen maecken eenige plattelen commen sauciren ofte eenig platwerck anders als van tin, hebbende d’oprechte alloy van het fijn engels blocktin, niets daarop genietende sekere toebaett van vijff ten hondert off opte vijff engelsen de remedie van twee aasen volgents t’oude essay ende meerder nyett, op allet welcks van den essay wesende de roos mette croon geteickent sall moegen worden.

Datt oeck hett kleynder tinnewerck als van lepels, kannen off kruycken, decksels flooten van kannen ooren ende decksels van allerley hengelwerck ende diergelijcke mede nyett gemaeckt en sullen werden van ander tin

3.6.
om mette roos ende croon tot een teicken van fijn tin gemerckt te worden als van een ende t’selffde essay gelijck voorseid is.

Alle die geene die eenig duytsch oosters off anders slechte soorte van tin sall willen wercken, nyett moegende voor de voorseide essay passiren, sal t’selve mett geen ander merck moegen teickenen off bij ymants geteickent worden, als mett hett stadts wapen daar t’vooseide tin sall wesen gemaeckt, soo nochtans datt hett op hett gewicht van vijff engels met de remedie van negen aasen geleytt bij t’fijn tin sall moeten accordiren ende

3.7.
meerder nyett, alsoo men bevindt t’selve met de oude keure in dese landen gewrocht over een te commen. Soo datt oeck in dese geunieerde provintien geen minder soorte sal moegen worden gewrocht als de keure voorseid ende datt all t’slot werck mett de voorseide principale sall moeten accordiren, te ordonniren voorts datt alle tinnegieters nae gedaene publicatie van desen haar roose tott noch toe op hett fijn ende het stadtswapen op het keurtin geslaegen, sullen hebben te veranderen ende daarin te stellen t’jaar der publicatie, insgelijcx den naeme van den meester ten eynde t’allen tijden geweten can worden waar ende bij wien t’selve werck is gemaeckt.

3.8.
Ende alsoo bevonden wert datt veel cramers mett merssen, schuyten, karren ende anders door de geunieerde provintien reysen ende mett den handel van tin, t’sij met kannen off kruycken, decken, lepels maecken, ende andersints hun trachten behelpen, die ten hoochsten de roose mette croon misbruycken verbieden wij wel expresselick allen cramers lepelmaeckers ende anderen met eenigh tinnewerck t’zij cleyn ofte groott, in de steden om te gaen ofte ten platten lande door te vaaren, off gaen om t’selve te vercoopen, verwisselen off verrenylen.

Ende dit alles op poene datt alle die geene die bevonden worden eenige

3.9.
staven blocken ofte gaerden contrarie desen placcaett te hebben gegoten off verhandelt, mitsgaders de cramers die tegens desen placcate mitt haere marsen ommegaen, off ten platten lande deurloopen sullen verbeuren eene boete van 25 gulden ende datt gelijcke boete sullen verbeuren de geene die haare teickenysers binnen ses weken naar de publicatie van desen nyett sullen hebben verandert.

Ende datt daarenboven alle tinnegieters, cramers, marsluyden off andere mett tinnewerck ommegaende die bevonden worden eenich gemaeckt off ongemaeckt tinnewerck contrarie de

3.10.
respective essayen in desen verhaelt, gewrocht, geteickent, verhindert off versonden te hebben off onder henluyden bevonden wat op yder stuck sullen verbeuren drie gulden ende datt alle de stucken datelick bijeen keurmeester sullen werden gebroecken off in stucken gesneden welverstaende datt deselve stucken sullen blijven aen d’eygenaars ende tott hunnen profijte wederom gesmolten werden t’appliciren die voorschreven poenen een dardendeel ten behoeve van den keurmeester t’zij generael off particulier die d’essay sall doen off hebben gedaen hett twede dardendeel voor den aenbrenger ende hett restirende dardendeel voor den officier die d’executie sal doen.

3.11.
Welverstaende bij aldien de keurmeesters t’sij generaell off particulier sonder doorgaende aenbrenginge eenig tin niet accordirende als vooren compt te vinden dieselve in sodaenigen cas sall hebben de tweedardendeelen.

Ende op datt desen onser placcate te beter onderhouden worde, ende sijn effect sortire soo bevelen wij datt in alle steden van dese geunieerde provincien nytt de gequalificierde van de tinnegieters sekere keurmeesters sullen werden geordonniert, die opt vervalschen van tin goede opsicht moegen hebben, dewelcke daartoe van de heeren van den gerechte derselver steden alle jaaren verkosen ende beedicht,

3.12.
ofte assayeurs willen ordonniren, die in alle steden ende andere plaetsen van haare provincie in haare winckels ende daar eenig tin t’zij in massa off gemaeckt werck vercocht ofte verhandelt wert sullen moegen gaen, hett tin visitiren ende assayeren ten overstaen als vooren off t’selve accordirende is, mett dese onse ordonnantie.

T’welck sij luyden tott allen tijden sullen moegen doen nyettegenstaende soodanig tin t’sij in massa off gemaeckt werck bij de particuliere keurmeesters in de steden residirende daar tevoren al soude moegen sijn gevisiteert off geassayt ende

3.13.
ende sullen daarinne bij een ieder die t’selve aengaen mach erkent ende hunluyden in hun ampt geen obstakell off behindernisse aengedaen werden directelick off indirectelick op arbitrale correctie als overtreders van onse ordonnantie ende nae gelegentheytt van saecken gestraft te worden.

Ende opdatt nymant hiervan eenige onwetenheytt ofte ignorantie.


4.
Edele, erentfeste, wijse, voorsichtige seer discrete vuelgunstige heeren.

Alsoe monsieur Voets, luytenandt van capitein J. Wijn[ber]gen deser werelt is overleden ende den vendrich Essen nae de vacante plaetse weder aenholt, und mijnen swager Joachim van Wisch nu ennige jaeren dese landen gedient, ende desen winter int leger ende oick noch voor Breda sich erholt, sijnde uuyt desen quartiere boertich ende een jongman van goede apparentie. Soe is derhalven hiermede mijn vrundtlick begeeren und versoeck u edelen ende gunsten believe mijnen voornoemde swager Van Wisch sijnde mijn huysfrouwen broeder tot de toecoemende vacante plaetse vant vendell, voor gerecommandeert te holden, ende met u edelen ende gunstige stemme hem te begunstigen op dat sijn persoen tot dieselve plaetse moege geraecken, willich ende bereyt sijnde, t’selve tott allen tijden naer mijn vermoegen te verschulden.

Hiermede Godt biddende,

Edele erentfeste wijse voersichtige seer discrete gunstige heeren u edelen ende gunstigen lange in gesontheit ende gelucksaelige regieringe te bewaeren. Arnhem den 13en may 1625.

U edelen dienstwillige vrundt,

Alexander Schimmelpenninck van der Oy.


5.
Edele erentfeste hoechgeleerte eersaeme wijse ende voorsichtige besonders goede vrunden.

Alsoe t’bericht van Veluwen (t’welck overmitz voorgevallene beletselen, ter gewoentlijcker tijt nyet en heeft kunnen voortgaen) uw is verkundicht ende dat t’selve in den ampte van Ede beginnen sall opten vijften septembris, smorgentz omtrent die achtste uhre, en de in den dorpe van Doornspijck op ten tyenden desselves, ende soe voortaen.

Soe is bij desen mijne vruntelijcke begeren dat u edele lieve ende geleerten een uut derselver midden ter voorseide plaetsen ende tijt belyeve te schicken ende denselven te continueren tot dat in Veluwen doorgaende uut gerichtet sall wesen. Op dat alsoe die institie des toe staetelicker ende bequaemelicker bedyent ende geadministreert moege worden, in conformite van den 11e ende 12e articule des gereformeerden veluschen lantrechtes. Ende nyet tweyffelende off u edele l ieve ende geleerten sullen in faveur van institie dit selve naecommen. Sluyte ick hyermede ende bevele deselve immittelz Godtlijcker almacht. Geschreven den sesten augusti 1625.

Uwer edele lieve ende geleerte toegedane vrunt,

J.S. van Appeltorn, drost van Veluwen.


6.
Ersame ende voorsichtige besondere goede vrunden.

Wij seinden u ersamen hiernevens drie distincte placcaten bij die hooch moogende heeren Staten Generael geemaniert. T’eerste tegens de wechloopers uyt den dienst van den lande te waeter, het twede raeckende de monture van de coopvaerdie schepen, ende het darde tot een premye voor die geene die eenige chalouppen op binnen stroomen veroveren. Met versoeck dat u ersamen t’selve ter gewoonlicker plaetsen doen publicieren op dat t’selve naegecommen werden moge. U ersamen hiermede Godt bevelende. Geschreven te Arnhem den 8 augusti 1625.

Cantsler ende Raden des furstendoms Gelre ende graeffschaps Zutphen.

Ter ordonnantie van derselve,

Dibbets, 1625.


7.
Erentveste ersame wijse voirsichtige insonders goede vrunden.

U eersamen is ongetwijvelt bewost, dat verleden jair tusschen de heren Staten Generail ende de gedeputierden deses quartiers contract ingegaen is, dat men van deser sijden tegens sekere recognitien ende stuyr totte materialen dairtho nodigh, doir deses quartiers ingesetenen ten platten lande bij wintertijt als den Isselstroim sover kommen te sitten, denselven opijsen ende open houden souden, ende dwiel ons dairtho principalick nodigh is te weten, het getal der personen ten platten lande ende buyten de steden deses quartiers wonende ende tot arbeyt bequaem sijnde. Soe is hiermede ons goetl ick versoick, dat u ersamen believe ons mitten allerirsten oick te laten toekommen de namen van de manspersonen boven de achtien, ende onder de sestigh jaren out in derselver schependomb woinachtigh om also gemeyn pericul ende averlast mit gemeyner hant opt bequaemste te stutten ende voir te kommen ende mit enen advisiren op wat plaitse van den voirseide stroim deselve souden goetvinden dat se gebruickt mochten worden, als oick off u eersamen gevellich soude sijn ten tijde van de affpalingh des Isselstroims haren gecommittierden

7.2.
den onsen te doin gemoeten, is welcken cas u eersamen dairvan in tijtt sullen worden geadvisiert wairop dan uwer eersamen antwoirt ende goede geneicht, verwachtende, willen wij deselve hiermede Godes protectie bevelen. Te Arnhem den 20 octobris 1625.

Uwer eersamen goede vrunden.

Die gedeputierden des quartiers van Veluwen,

Ter ordinantie derselver,

J. Verstegen, secretaris, 1625.


8.
Erentveste, eersame, wijse voorsichtige goetgunstige vrunden.

Sijnde ons bij den Hove Provinciael toegesonden die propositie van sijne excellentie ende den Rade van State, over de consenten voor het aenstaende jaer gerequireert. Hebben wij deselve mit den staet ende andere stucken daer toe dienen (doorh.: de) u eersamen sullen tho schicken ten eynde derselver gecommitteerden ten nasten landtdaghe daerop mogen kommen ten vollen geresolveert. U eersamen hiermede Godes protectie bevelende. Tot Arnhem den 16en decembris 1625.

Uwer eersamen goede vrunden.

Burgermeesteren schepenen ende raet der stadt Arnhem.

Ter ordonnantie derselver,

J. Verstegen, secretaris, 1625.