Ingekomen stukken 1595

Inventarisnummer 175
(Ingekomen stukken 1595)


Nummer 1

[...] wijse voersichtige nabu[ren] [ende] freunde. U eersamen schrivent hebben wij ontfangen, ende konnen dieselve nit verhalden van des vijandes gelegentheit wes uns daer van bevreest, alsnemlich dat den vijant ten tweden mall mit reuther ende voethvolck up diesen vorest in Vryeslandt gewesen end is secker dat hij die laeste reyse geynen welle in Vrieslandt geschaffet sonder groethen schaede, godtloff toe peerde ende voeth geleden hefft. Uyt toe mijn wij hebben oeck tijdynge dat den vijant toe Wenterswijcke eyn mijle van Grolle myt 100 ende etliche peerden bij den anderen sijn solde ende datse mer volckes toe peerd ende voethe verwachtende waeren, doch wij en hebben daer van geyne seckerheit, so wij daer wijdere gelegentheit van vernemen ende het noedich befynden sullen wij nit verhaelen u eersamen tselve mit eigener bodtschappe toe verstendigen. Ende is voer al hard noedich dat wij u eersamen ende eyn ieder up diesen sweren saecken vorist goede toe versichten wacht halden want den vijant kan rechte vorist allenthalven over die IJsell koemen wes uns wijdervoerkoempt sullen u eersamen tselve gerne neffens bevelinge des Allemechtigen verstendigen. Den 22en decembris anno 1594.

U eersamen goede freunden ende nabeuren,

Burgermeisteren schepen ende raeth der stadt Deventer.


Nummer 2

Copie.

Mijnn heren.

Den Raett vann State en hefft niet kunnen achterwegen lathen uwe wel edelen ten hoochsten tho bedancken van den goeden ijver ende liberaliteit die dieselve bethoent hebben int bewilligen vande middelen tot stuer vander oorloge voerden tegenwoordigen jaere 1594. Ende alhoewel sijlueden niet en twijvelen offt uwe wel edelen nae haer gewoenlicke sorchfuldicheit daeraen alreede gedacht sullen hebben, dat die selve consenten met het eynden vanden jaere oeck gaen expireren, soe dat daeraen van dese tijt aff tho rekenen, niet meer als omtrent anderhalff maent en restiert. Hebben nochtans geacht hare debvoir ende beroep te sijn, hiermede daer van uwe wel edele indachtich te houden. Ende dat mede als dan alle dieselve consenten ordinaris mede extraordinaris meer als geconsumeert sullen wesen so aenden lasten respective aen den provincien bij repartitie bewesen als bij die lichtinge vanden ruyteren ende knechten darenboven lest gedaen, daer van (nademael des lantz dienste sulx is vereisschende) noch een goet deel in dienste wort behouden, als nementlick twe hondert peerden ende negentien vendelen voetknechten. Niettegenstaende dat dieselve geraempt waeren niet langer als voer drie offt vier maenden aengehouden te worden. Ver-

2.1
sueckende mitz dien dat u wel edelen gelieve in tijts ende so eer so liever een goede fruchtbaer resolutie tho nemen opte contributien die voer den thokommenden jaer 1595 tot handthoudinge ende vorderinge der gemeene landtz saecken sullen noedich sijn. Daer op uwe wel edelen als die verstandige wel kunnen considereren dat in allen gevalle in het thokommende jaer geen minder getal van crijchssvolck underhouden noch minder rekeninge van oncosten van t'veltleger gemackt mach worden als in desen jaer is gedaen. Besonder so het waerachtich is ende uwe wel e delen oick ontwijffelick wel sullen hebben verstaen, dat den vijandt op verscheiden plaetsen grote preparatien van orloge is maeckende, oick mennichte van nieuwe kriechsfolck so te peerde als te voete buydten slants is lichtende. Daer van alreede ettelicke duysenden aengekommen sijn, waeruth niet anders gecolligiert kan worden dan gelijck sijn bloetdorstich gemoet altijt daertho gestreckt hefft umb voer all dese vereenichde landen ende goede ingesetenen van dien mit sijn hoochvaerdich gewelt tho overfallen ende verwoisten, dat nu oick sijn voernemen ende meeninge is, omme met d'eerste glegenheit alle dieselve preparativen men en crijchsfolck aen deser sijde te employeren ende gebruicken, ende bij dier manieren poegen sijn voer-

2.2
leden verlies (twelck hem ontwijffelick leet doet) te recupereren, in welcken gevalle uwe wel edelen oeck wel weten hoe dat men mit alle moegelicke middelen behoert ende moet daertegens wesen, umme met Gades hulpe (so nu ettelicke jharen geschiet is) hem voerts tho prevaleren ende tonder te houden, ten minsten so vromelick die udterste frontier plaetssen tegens sijn gewelt te hanthouden, als die loffelick geconquestriert, ende hem affgenomen sijn geweest, offte so het ummers sulx waere, dat den vijandt eendeel van sijn macht tegens Vranckrijck bleve gebruickende, gelijck hij nu een tijt lanck gedaen hefft, ende dat daer doere d'aenstoot op dese frontiren so geweldich niet en waere, jae dat oeck continuerende die muyteren ende confusien die men nu een tijt lanck int beleyt sijner saecken gespeurt hefft, so en moet noch en behoirt (onder correctie) met weiniger getracht worden, umb alle middelen ende gewelt bij een te brengen, ten einde alsulcke occasien, die altijt niet en verschijnen, alss men die wel soude begeren, maer tho nemen, ende die macht die men anderssins soude gebruicken tot noedige bescherminge der frontiren, te bekeren offensivelick tot vordere extrusie van den limiten ende verfolgunge van het goede succes ende victorien daermede

2.3
den Almogenden Godt doer sijne crachtige hant nu ennige jaeren dese landen so heerlick begnadicht hefft tot sijnes naems glorie ende verlossingh van so (doorh.: goede) mennige arme menschen ut den vijandts jamerlicke slavernije welcke victorien indien men tracht bij alle wegen te prosequiren, gelijck dieselve tot noch tho gewest sijn de principale oirsaecken van des vijandts confusien, sullen ontwijffelick int ende met Godtz hulpe noch strecken tot sijne gehele desperatie. Nu weten u wel edelen wel hoe dat die IIc.m libra ter maendt ordinarie, ende IXc.m libra eens int jhar extraordinarie nu ennige jaeren ingewillicht geheel geconsumiert worden, medte bethalingen van het crijchssvolck, nodige officiren ende andere orloghslasten over die provincien respectivelick gerepartieert. In luegen, dat niet gerekent mach worden daer uth iedt over tho schieten, tot bethalinge van die negenthien vendelen voitknechten ende IIc peerden diewelcke vande extraordinaris lichtinge vanden voerleden somer in dienste gebleven sijn. Ende also het noedich is, ingefalle men met ennige apparentie ende fruchte te velde sall willen kommen dat met alleen de selve compagnien int aenstaende jaer in dienste aengehouden wordden. Maer oick we-

2.4
deromme worden gesuppleert tot alsulcken getale van compaignien ende hoeffden, als die ter eerster aenneminge gewest sijn. Behalven dat mede dient voersien op te schepen, wagens, treckpeerden, todten leger nodich, mitzgaders op te pioniers, gravers ende andere verdachte ende onverdachte oncosten, daeraen dependerende ende inde repartitie vande provincien niet brgrepen.

So sal geheel noedich sijn, dat u wel edelen voer het thokommende jaer 1595 inwilligen ende accordiren over die provincien van Hollandt, Zeelandt, Utrecht ende Vrieslandt niet alleen die twe mael hondert duisent ponden van XL grooten maendtlick ordinaris en de daerbeneffens extraordinaris eens die somme van negen hondert duisent ponden, die welcke beneffens het ordinaris maendtlick consent geconsumiert worden in de lasten over de provincien gerepartiert so voersseid iss. Maer oick tot betalinge van het voersseide extraordinaris crijchsfolck ende uncosten vanden veltleger, buidten die repartitie gebleven, een somme van vijffmael hondert duysent ponden eens, gelijck dit jhar gedaen iss geweest tho furniren binnen die maenden van februarius martius april may ende junius tho kommende, welcke somme noch te cort sal vallen bij so verre tselve extraordinaris

2.5
crijchsfolck weder gebrocht worde tot het eerste getal van compagnien ende hooffden. Nademael tselve alsdoen niet weder gerekent en was als voer vier maenden, daer in den dienst van urgentien compagnien, voitknechten ende IIc peerden beginnen sal medten inganck van t'jhar ende vorts gerekent sal moedten worden het geheel jaer ut geduirende, omme den meesten dienst daeraff tho verwachten. Ende dat boven desen u wel edelen gelieven regardt te nemen op te saecken van Franckrijck, daeraen dese landen so hoochlick is glegen, omme deselve mede met een goede somme te subveniren, bij so verre den noot sulx verheysschen sall, offt so die gelegenheit ende dienst der landen sulx waere thodragende, dat die compaignien, ruyteren end knechten tegenwoerdich derwarts gesonden, langer aldaer souden worden gecontinuiert, dat in plaetsse vande selve andere nieuwe lichtinge van gelijck getal van ruydteren ende knechten aen deser sijde gedaen mochte worden, ende tenminsten daertho ingewillicht die somme van twemael hondert duysent guldens eens, so dit jaer verleden is gedaen. Biddende ende versueckende aver sulx die vanden Rhade dat uwe wel edelen continuerende in haer goede affectie ende ijver

2.6
todte in handt houdinge ende bescherminge der gemeinen landts saecken, de welcke Got die here untwijffelicken vorts segenen sal, gelieve voer het thokommen de jaer hare consenten, voer so veel die vier provincien aengaet, hier nu te dirigiren. Ende vorts dien achtervolgende datelicken ende in baeren penningen aen handen vanden ontfanger generael desen landen op te brengen niet alleen tgene twelck boven die gerepartierde lasten inde ordinaris maentlicke IIc.m. libra ende extraordinaris IXc.m. libra eens, inde respective provincien soude mogen kommen over tho schieten omme van wegen die generaliteit bekeert te worden daer ende also den meesten noot vereisschen sal. Maer oick insonderheit die voerschreven Vc.m. libra omme tot underhoudt van het voerseide nieuwe gelichte ende angehouden crijchsfolck. Item todte wagens, treckpeerden, pioniers ende andere lasten over die provincien niet gereparteert te employeren ende van gelijcken alle tgene wes uwe wel e delen tot assistentie van conincklicke majesteit van Franckrijck mit onderhoudt van kriechsfolck offte anderssintz voer den aenstaenden jaere, sal believen te accordiren up dat dieselve penningen met ordre moegen worden geemployert tot alsulcken ende daertho die gedestiniert

2.7
sijn ende die voerschreven consenten bij die particulire diversie, ende cortinge niet inutil ende vruchtelois en worden gemackt, tot confusie ende udterlicken ondienst vanden lande. Ende aengaende die provincien van Gelderlandt ende Overissel dat dieselve (gelijck als oick die van Groeningen ende Vriessche Ommelanden so wanneer haerluiden staet geformeert sal wesen) haere luiden consenten daerna willen proportioneren ende begrödten, regardt nemende dat ein groot deel van haeren landt, twelck in voertijden des vijandts bederff ende verwoestinge subiect hefft glegen, tegenwairdich befrijt is, ende wederomme so wel gebouwet ende gecultiveert wordt als oyt voorden oorloge geschiet is. Ende namentlick dat die van Gelderlandt voer de quartiren van Nijmegen, Zutphen ende die Veluwe willen accordiren ordinarie maentlick een somme van XVIm libra, ende extraordinarie eens XXIIIIm libra ende dat niet quartierlick gelijck nu ennige jaeren gedaen is. Maer provincie gewijse, als andere provincien sijn doende, also men die consenten also quartierlick gedraegen, voorthaen niet en soude kunnen aennemen. Ende die van Overissel ordinarie ter maendt negen duisent ponden, ende extraordinarie XVIm libra eens. Ende also den up geheveder

2.8
generale middelen van consumptie item van die verpondinge, ende honderste pennninge wel den bequaemsten ende gelijcksten voit is uit contribuiren die tot noch tho hefft kunnen worden gedocht, ende over sulx bij alle die provincien eenpairlick wel behoert gedraegen te worden. So sal uwe wel e delen oick gelieven eenmael een so goede resolutie te nemen, dat alle die provincien die welcke alsnoch die voersseide middelen niet en hebben ingestelt op ten voet so die in Hollandt ende Zeelandt gegeven worden, deselve medten inganck van het tho kommende jaer aennemen ende in behoerlicken treyn brengen, dwelck doch bij denselven met redenen niet en kan noch mach geweygert worden, so volgendts die gemeene vuir, als oick dat onder rechte bontgenoten (diewelcke nu medten anderen so veele swaricheitz vuergekommen sijn) alle lasten eenpaerlick behoeren gedragen te worden. Ende d'eene niet en mach sijn van arger conditie als d'andere, ende op dat die gene die die selve ut goeder affectie todte gemeyne defensie ende wederstandt des vijandts sijn gevende, bij langer weygeringe vanden andere geen oorsaecke en worde

2.9
gegeven hun sich huerder liberaliteit voorthaen te laten verdrieten. Versoeckende mede ernstelick dat uwe wel edelen tot underhout van die equipagie ende orloge te water willen laten continuiren den ontfanck ende upheve vanden convoyen ende licenten die welcke tot noch tho daer tho geeigent sijn gewest, ende mede serieuselick ledten op te resumptie van het placcaet, lijsten ende instructien derselver. Op dat die volcommelick ende eenparelick over all mogen worden ontfangen ende alle disordren causerende ein groot beleth inden upheve derselver cesseren moegen. Dat dieselve inssgelix willen continuiren den generalen impost op ten soute, gelijck mede die middelen van imposten, contributien ende verdingen inde steden, fortten, ende oick ten pladten lande van Brabant, Vlaenderen, Overquartier van Gelderlandt, landen van Overmaze, Drente, heerlickheit van Lingen ende alle andere dewelcke op des vijandts bodem vorthaen gepractiquiert sullen kunnen worden. Ende dat ten laesten uwe wel edelen op alle hetselve ten spoedigsten willen fruchtbare resolutie nemen ende dieselve inbrengen ten minsten voerden eersten january naestkommen de, ten einde daer nu alle saecken tijdelick medter meeste vrucht

2.10
ende vordel geprepareert ende gedirigiert moegen worden. Stellende inbedrucken hoe grotelick den dienst der landen daervan is glegen, datmen in tijts geresolviert ende gereet is. Aldus gedaen den drie ende twintigsten novembris XVc XCIIII. Was geparapheert Kleman. Onderstondt ter ordonnan cie vanden Rhade van State der Vereenichde Nederlanden, Chr. Huijgens. Noch leger stondt accordiert mit sijn originael. Onderteickent C. Herfsen.


Nummer 3

Mauritz geboren prince van Oraengien, grave van Nassau, marquis vander Vehre.

Edele eerentfeste, hoochgeleerde, wijse ende discrete besunders goede vrunden. Also tot der landen dienste noedigh bevonden is, dat voer die expiratie vanden lopenden jare, rijpelick gelet soude worden, opt gene tot der landen welvaert ende verseeckerunge int beleyt vanden orloge voer den aenstaenden jaere dient geprepareert ende geresolviert, ende tselve niet doenlick en is, tensij al voeren die consenten vande provintien int generael ende particulier worden gedragen, en dat den noot ende glegenheit der landen vereischet, ende daer op geexaminiert sijnde den staet vande lasten der oorloge, so ordinaris als extraordinaris verstaen is dat (omme wat goets voer den aenstaenden jaere tot der landen dienste ende verseeckeringe eensamentlick des vijandts affbreuck te mogen bij de handt nemen ende daervan een geluckige uutkompste verwachten) noedich soude wesen gelijcke consenten gedragen te worden als inden lopenden jaere gedraegen sijn gewest naemptlick over die provintien van Hollandt, Westvriesslandt, Zeelandt, Utrecht ende Vriesslandt boven die twe hondert duisent ponden ter maendt

3.2
ende negen hondert duysent ponden voer het geheele jaer tot verfullinge der lasten voer die provincien gerepartiziert vijff hondert duisent ponden tot underhoudt vanden twe hondert ruidteren ende urgentien vendlen voitknechten inden lopenden jaer vanden vijff hondert ruidteren drie ende dartich vendelen voitknechten van nieuss gelicht in dienste gehouden, ende op gene repartitie staende mitzgaders tot bethalinge vanden unkosten der wagens, treckpeerden, scheepen, pioniers ende andere lasten vanden oorloge te velde vallende ende over den provintien mede niet gerepartiziert wesende ende voer die provintie van Gelderlandt ende voer de steden van Nijmegen, Zutphen ende Veluwe sestien duesent ponden ter maendt ende vier ende twintich duysent ponden extraordinarie int geheele jaer behalven tgene goet gevonden sal worden te consenteren tot secours vanden co nincklicke majesteit van Vranckrijck. So hebben wij van ons debvoir geacht tselve so ernstelick den Staten vanden provintien van onsen gouvernementen te recommanderen als der landen staet eere ende dienste verheijschet. Wij en willen daertho geen verhael maecken vande continuatie van des vijandts wille tot deser landen ende der goeden

3.3
ingesetenen van dien onderganck ende ruine die nu so seer als oyt te voeren geopenbaert werdt also wij tselve uwer luiden ten vollen bekendt houden maer dat hij met nieuw volck van oerloge uuyt verscheiden quartiren hem sulx verstreckt, dat hij ontwijffelick meendt inden aenstaenden jaere wat grootz bij de handt te nemen. Zijn wij wel geinformiert waer irgenss van wegen dese landen dient gearbeit omme alles tho doen wat doenlick is ten einde doer Godes genade ende segen met ons debvoir den gemeenen vijandt in sijne voernemen wederstandt gedaen ende oick sulcke exploicten van oerloge tijtelick bij de handt genomen moegen worden, die tot der landen meeste verseeckeringe ende dienste ende des vijandts affbreuck sullen strecken, twelck niet moegelick en is dienstelick noch prouffijtelick te doen, tensij opt stuck vanden consenten een goede ende fruchtbarige resolutie tijtelick werde genomen, gelijck die experientie in voirleden jaeren hefft geleert. Ende in de leste jaren als den ieren Staten so generael als particulier up unse vermaninge, vertoech ende ernstige begeerte beliefft hefft tijtelick inde voerseide saecken te resolviren dat men des vijandts aenschlagen niet alleen belet ende gebroocken maer oick sulcke exploicten geprepareert geresoviert ende bij de

3.4
handt genamen hefft die deur Godes hulpe ten gewenschten eynde sijn gebrocht. Ende daeromme willen wij temeer verhopen dat uwer luiden in haeren goeden ijver todt slandts eere dienste ende versekertheit sullen continueren ende over sulx inde versochte consenten tijtelick bewilligen, stellende principalick in bedrucken, dadt well ende rijpelick overgeleyt sijn die grote lasten die bij den landen gedragen worden, ende dat men so grote consenten niet versocht en soude hebben indien bij ennige apparentie niet minder consenten die saecke beleyt conde worden dat oock so verre men als nu die voerschreven consenten soude willen difficultieren, verminderen offte verachteren lichtelick die goede occasie die Godt den here beliefft hefft dese landen te openen tot haere apparente verseeckerde vrijheit ende het vordel dat men op den vijandt in de naeste jaeren met goede reputatie van dese landen niet alleen binnen slants, maer sunderlinge bij allen coningen, fursten ende republiequen vanden geheele christenheit hefft vercregen, soude moegen veranderen ende dat men alsdan onseeckerlick ongelijck meerder lasten ende costen soude moeten doen ende draegen. Is daeromme nochmaels unse ernstige begeerte ende vermaninge dat u luiden voer den aenstaenden jaer willen bewilligen in het voerschreven versochte

3.5
consent. Ende also die conincklicke majesteidt van Vranckrijck in dese glegenheit ende terwijlen hij geresolviert is het orloge jegens den gemeinen vijanden te continuiren niet alleen defensive (gelijck tot noch tho in sijn eigen coninckrijck is geschiet) maer oick offensive selffs opte affgewekene provintien, zeer noodtelick dient geassistiert ten minsten mit gelijcke somme als inden voerleden jaer te weten twe mael hondert duysent ponden, op dadt also niet alleen zijne majesteits saecken deser landen selffs te meer moegen worden verseeckert ende ter glegener tijt die fruchten van alle voergenoemde assistentie genoten. So hebben wij tselve so ernstelick als uns ennichsins doenlick is uwer luiden mede welwillen recommanderen. Is derhalven unse seer ernstige begeerte dat uwer luiden overleggende die noodtelicheit ende dienstelicheit deser saecken ende dat een tijtelicke resolutie den landen meest profijtelick sal wesen opte selve poincten rijpelick willen ledten ende daer op geresolviert kommen offte gedeputierden volcommelicken gelast te seinden, inden tage jegens den eersten january stylo novo eerstkommende. Also wij jegens denselven tijt uns uwer luiden goede resolutie te verstaen et op alles met onsen hart het gemeene beste te helpen vorderen ter selve plaetse verhopen te wesen

3.6
Ende uwer luiden vortz verseeckerende dat wij t' gesecundeert sijnde mit een tijtelicke ende fruchtbarige resolutie op die voerschreven puncten ende anderen het gemener welfaren der landen betreffende (van unser sijde niet en sullen naerlaten nae unse udterste vermogen alles te doen en de te vorderen, dat todt het gemene beste welvaert ende verseeckeringe der landen sal strecken. Bidden Got den heer; edele eherentveste hoochgeleerde wijze ende discrete besunder goede frunden, uwer luiden te nemen in sijne protectie. In s-Gravenhage den lesten novembris 1594. Onder stondt: u luiden geitwillige vrundt. Onderteickent, Maurits de Nassau. D'opschrift was dese: den edelen erentfesten hoochgeleerden wijsen ende discreten heren, cantzler ende Raeden des forstendumbs Gelder ende graeffschaps Zutphen, onsen besonderen goeden vrunden.

3.7
Sijn excellencie remonstreert aen de Raden van Gelderlandt besondere swaricheyt des crijgsstants, haer luyden in den Hage oversulcks verwachtende, anno 1594.


Nummer 4

Ehere[nveste eerssame], voersichtige gunstige goede vrunden.

Wij schicken u eerssamen dese hierbij gaende drie copien ut ' s-Gravenhage aen 't Hoff gesonden, und uns van die heren Raeden aengekommen, over die consenten des aenstaenden jaers, diewelcke u eerssamen tho visitiren und in beraetslagungh tho leggen, op dat derselver affgesandten desto beter op den inhaldt van dien geresolviert ten landtdage (daervan wij verstaen die utschrievongh eerstdaechs op handen tho wesen) erschijnen moegen. Met bevelungh Gades. Den 27en decembris anno 94.

Burgermeesteren schepen und raedt der stadt Arnhem,

ter ordenancie van dieselve,

G. Verstege, secretaris.

4.2
Die versochte consenten worden overgesonden.

Den eherenvesten, eersamen und voersichtigen burgermeesteren schepen und raedt der stadt Elburch, unsen gunstigen goeden vrunden.


Nummer 5

Copie.

Edle, erentfeste hoochgeleerde, vrome, wijse ende seer voersichtige heren. Wij seinden hierbij gevuicht copie vandie propositie die sijn excellen cie ende die heren Raeden van State den 24e deses in onse vergaderunge mondelinge gedaen, ende schrifftlick avergegeven hebben, aengaende die consenten der contributien so ordinaris als extraordinaris, die dieselve sijn excellencie ende haer eersamen van die provintien respective voer het thokommende jaer vijff ende tnegentich versoecken ende vorderen, om bij middel van dieselve contributien te muegen vervallen die lasten ende exploicten vander oorloge die int selve jaer te lande, ende te water nootlick sullen dienen gedaen, ende bij der handt genamen. Ende also wij die redenen ende deductien vanden vursseide propositie naer behoeren geexaminiert ende geconferiert hebbende midte tegenwairdige glegenheit ende staet der saecken van dese landen van Vranckrijck, ende des vijandts (die hem van allen sijden daatlicken mit nieuwe lichtungen van ruidteren ende knechten verstreckt, om deur middel van einen geweldigen leger die hij voer hefft tegen den openen nieuwen tijt te velde te brengen, dese landen te dwingen tot sijn vermeten, gelijck desselffs brieven onlancx geintercipiert duydelick medebrengen, arbeidende ondertusschen om sijne gemutenierde soldaten te contentiren ende in goede ordre te brengen, darentegen wij ons nootlick moeten versien ende verstercken) alles rijpelick averwogen

5.2
bevynden datmen egeen exploicten van orloge van importantie bij der handt en sal muegen noch kunnen nemen ten sie dat bij die provintien respective de consenten gedraegen worden, gelijck die bij die voersseide propositie begroet sijn. So en hebben wij niet muegen laten u eersamen van onsentwegen insgelijcken ernstelick te vermaenen ende vrundtlick te versoecken, dat derselve gelieve haer alssnoch voer dit tho kommende jaer te efvertueren ende die voersseide versochte consenten in te willigen, ende te accordiren, sonder hen aen die groetheit van dieselve te stoten. Uns des vertrouwende so het mit minder contributien te doen waere dat wij sulx souden amplecteren ende vorder u eersamen niet vergen, ende voer so veel aenlanckt het consent vanden twemael hondert duysent guldens die versocht worden tot die continuatie vandie assistentie voerden coninck van Vranckrijck, sullen u eersamen gelieven hem tselve mede wel laten gevallen, diewijle wij naer menschen ordel het daer vur souden dadter egeen apparentie en is dat dese landen immer meer tot ene gewenste utkompste van deser orloge sullen kunnen geraecken (emmers niet so haest als well begeert wordt) dan deur het orloge van Vranckrijck op die vijandtlicke provincien, daer doer die coningen van Vranckrijck ende Spaignen aen malcanderen gebrocht ende gehouden muegen worden gelijck sijne princelicke excellencie

5.3
hoochlofflicker memorien tselve argument ende fondament maeckende, alle sijne raetslagen daerna hefft gedirigiert gehadt, sulx dat daer tho iegenwairdelick de saecken doer Godes genade so verre gebrocht sijnde dat naer alle apparentie den coninck van Vranckrijcke d'oorloge niet alleenlick defensive maer offensive tegen den coninck van Spaignen aenneempt, sijne majesteit daer inne noodtelick dient gesecundiert, sendende die consenten bij u eersamen desen volgende opte voersseide propositie te draegen, aen derselver gedeputeerde in onse vergaderinge precise tegen den eersten january naestkommende stylo novo, om daer nu op alles mit gemein advis sulcke generale resolutie geformiert, ende sijn excellen cie ende Raedt van Staten in handen gestelt te worden, gelijck voer den meesten dienst ende versekerheit vanden staet vanden lande ende affbrueck des vijandts sal befonden worden tho behoeren, sonder tselve langer te dilayeren op dat die noedige lichtonge van ruidteren ende knechten bij tijt geschieden ende ennige exploicten van oorloge bij sijn excellencie aendie handt genamen muegen worden, daermede den vijandt te velde gepreveniert ende hem den middel genamen mach worden ons den voet ende regul vander oorloge voer het kommende jaer naer sijnen wil ende tot sijnen schoensten te stellen daer aene dese

5.4
landen ende voer Vranckrijck ten alderhoochsten gelegen is gelijck u eersamen udte voersseide propositie naerder sullen kunnen verstaen. Mits welcken u eersamen dese saecke nochmaels opt alderernstichste uns innegelick recommanderende sullen desen eindigen ende den almogenden bidden, edle eherentfeste hoochgeleerde vrome wijse ende seer voersichtige heren, u eersamen te bewaren in sijne heylige hoede. Ut 's-Gravenhage den 26en novembris anno 1594. Was gepaengraphiert J. van Oldenbarnevelt vt Under stondt: ter ordonnancie van dieselve ende was onderteickent C. Aerssens. Die superscriptie was dese: Edle eherentfeste hoochgeleerde wijse discrete ende seer voersichtige heren die Staten des furstendumbs Gelder ende graeffschaps Zutphen offt heure gecommidtierde raeden.


Nummer 6

Erentfeste wijse und voirsichtige besondere gunstige guede vrunde. U ersamen an unss gedane schriven hebben wij walverwaert ontfangen, und u ersamen meynunge und begeren dair uth genoichsam verstaen. Konnen derselven in vrundtlichen anthwort dairup niet bergen, welcker gestalt wij dessen avont data desses mith het sluyten unser stadt poirtten, durch einen strax uth die Kuinder kommende, bericht sijnnen, dat eirgisteren der viandt in die Wulvegeer bij die Kuinder umbtrendt soeven oder acht hundert soe to voete als tho perde starck, henin gefallen, (doorh.: sij) und eynen roeff, soe van gefangenen als anders gehalt hebbende, dairmede de wodder umme gekiert, solde sijn. Nevens dem vergaddert der droste van Sallandt int landt van Gelder ennige ruyteren tot wat ende und umme wat exploet tho doin, is unss nochtentijt unkundich. Wess belangen doith sijn Excellencie verstain wij dat dieselve mith ennigen vanden heren Staten bynnen Gorckum angekommen solde wesen. Wess unss wijders van ennigen occurrentien dairan gelegen voirkommen werdt int seckere sullen wij u ersamen dair van nith nalaten tho verstendigen. Mith bevelinge dess Almechtigen. Dat um den 29 decembris anno etc. 1594.

Burgermeisteren ende schepenen und radt der stadt Deventer.


Nummer 7

Erentfeste discrete groetgunstige heren unde guide frunden. Alsoe ick huyden desen morgen aengekoemen sijnde tot Arnhem, hebbe mijn borsett upgesloeten umb mit Johan van Dunss die rekeninge der stadt tho sluyten. Hebbe ick die decierse noch mehres vander rekening daarte gevonden. Nu ist alsoe datt ick tot unsen huyse in die kerken up die kiste alle tsamp aan het voersseide borsett gesloeten unde Jacob Alberts in ein suck doen steken unde niet weder up gewest als huyden wijn voersseid. Waerumb die voersseide rekeninge up het raethuys des groeten haestes halven offte in unse kerken up die kiste moet blijven liggen wesen. Unde ver[ ] ick hierin beducht unde Johan van Danss oek begaart datt die affrekeninge gedaen moegen worden, hebbe best wede gerantsaembst gevonden datt ick Jacob Alberts terstundt wederumb niet ein huyr paert schicken umb dieselvige tho haelen, unde mij mede uyt die swarigheit tho helpen. U lieden willen hem stracks wederumb doen koemen. Mit befhelung Godes almachtig. Datum ilentz Arnhem am 3 january anno 95 veteri.

U eersamen mede raedsfrundt,

Ernst Reeffs.


Nummer 8

Statholde, cantzler ende raeden des furstendumbs Gelder ende graeffschaps Zutphen.

Ersame ende voirsichtige lieve besondere ende goede vrunden. Alsoo ons die heren Generael Staten bij oerer eersamen brieven avergesonden hebben, eene generaelle propositie, soe allen den vereenichde provintien, elx int particulier vurtehalden, betreffende die consenten deses loependen vijff ende t'negentichsten jaers, mit versoeck om eenen gemeynen landtdach tot inwilligonge derzelver dienende, uutte doen schrijven. Demnae is ons gutlick gesinnen dat u erssamen durch derselver genochsame gecommittierden opten negenden dach aenstaendes maentz february des avonts binnen die stat Nijmegen erschijnen, om volgenden daechs neffens die ridderschappen ende gesanten der anderer steden die originael brieven ende propositie te hoeren verlesen. Ende voerts aentehoeren, wat wij der alniger landtschap aengaende die administratie der geestelicke guederen in conformiteit des landtdaeges affscheit des jaers een ende t'achtentich, ende sunst tot der lantschaps waelfaert sullen aendienen. Ende daerop sulx te helpen resolvieren, als die behaldungh deser lantschaps sal erforderen. U erssamen hiermede niet verhaldende dieselve erschijnen alsdan offte niet, dat gelickewael mitten erschijnende ridderschappen ende stedegesantten voertgefaeren, ende oick vur gearrestiert gehalden sal worden, wat bij deselven geresolviert sal wesen. Ende ons deses alsoe tot u erssamen verlatende, bevelen wij dieselve hiermede in schuts des Almechtigen. Geschreven Arnhem den 20en january 1595.

Ter ordonnantzie derselver,

W. Sluijsken.

Alsoe zijn excellentie als statholder schrift den negenden dach seckerlicken binnen Nijmegen te sullen erschijnen, ende den sijner excellentie gelegenheit niet sal kunnen lijden lange te wachten, soe sullen u erssamen nyet laten den vurseiden dach egentlicken waertenemen.


Nummer 9

Erentfeste ersaeme wijse ende voirsichtige insonders gunstige guide vrunde. Het hefft Jacob Hanzen, unse burger ons to kennen gegeven, welcker gestalt he overlange in dese vergangen winter gecofft hefft in u ersaeme wijsen stadt. Vijfftehalff mudde boenen, dewile he dan die selve noitlicken van doen hefft ende alhier geerne onder unse burgeren vercoepen wolde tot gerieff van eenen yderen. Is demnae unse vruntlick ende andachtich begeren u ersaeme wijsen onbezwaert sijn will ende gunstelicken to laeten, tot bevorderunge onses burgers, dat die voersseide vijfftehalve mudde boenen uuthgelaeten ende herwertz gevoert moegen worden, sulckes en de alles guides (doorh.: onleesb.) wij ons tot u ersaeme wijsen gantzelicken versien ende verlaeten, ende sinnen willich tselve in gelijken ende meerderen to verschulden. Erkenne die Almachtige die u ersaeme wijsen in lange welvaerende gesontheit gespaeren moeth, den 21en marty anno1595.

Burgermeisteren, schepenen ende raedt der stadt Campen.


Nummer 10

Ersame ende voersichtige besonders goede vrunden. Wij hebben ontfangen, verlesen und verstaen u ersamen rescriptie op ons vorigh in date den 24en marty naestleden uutgegangen schrijvens betreffende het klagen van Marceel van Aller. Waerop dese dient tot naerder bericht dat wij in tselve onse schrijvens niet int besonder aengetagen hebben dat reces opten jungsten tot Nijmegen gehaldenen lantdach opgericht dan in genere die landdaeges recessen als sulcx uns schrijvens mede brenget. Soe dat wij ons verwonderen dat u ersamen sich mit sulcke uutfluchten behelpen. So doch dat reces des lantdages anno eenundtachtentich opgericht genoechsam mede brenget wie het met den geestlicken ende cloester guederen te halden, und dat u ers amen daer inne verner aentrecken tverdrach dat u ersamen mit den conventualen opgericht. Als oick tbescheit twelck die wolgebaren heren graeff Johan van Nassouwen etc. und Ernest Adolph van Nuwenar etc. in desen gegeven muegen hebben, daerop achten wij u ersamen der bescheidenheit te wesen dat sij selffs erkennen kunnen dat tselve in sich nichtich ende van onweerden is aengesien het in die macht van den conventualen niet is geweest het aengetagen verdrach buyten wil believende ende consent der lantschap in maten als het bij u ersamen gedudet wort opterichten. Voelweiniger hebben wolgedochte oer genade als statholderen hierin ietwes bestendichs kunnen versegelen, derwegen dan nochmaels ons guietlick gesinnen is dat u ersamen alnoch der inhalt onsers vorigen schrijvens in allen sijnen puntten naekommen ende die beide daerin aengetagen ordinantien voldoen op dat wij onveroersaeckt muegen blijven den toeslach in ons vorich schrijvens gemeldet te doen bevelen. Und ons deses also tot u ersamen verlaten

10.2
bevelen wij dieselve hiermede in schutz des Almechtigen. Geschreven Arnhem den 9en aprilis 1595.

Die raeden des forstendoms Gelre und graerffschap Zutphen.

W. Sluijskten.


Nummer 11

Aan den Hove van Gelderlandt.

Geeft onderdaenlicken te kennen Grietta Peterschen hoe dat sij suppliante inden leven gehudt heeft eenen broeder Peter Peterszen Hoeman daer van zij ende heure consorten jure successionis rechte erffgenamen zijn. Nu ist soe dat Mette Aeltzen onder staet heur te bedroeven indie possessie van heurs zaligen broeders naegelaten guederen die sij tzamen tot sijnen sterffdach toe int gemeen hebben beseten ende gebruickt tegens alle forme van rechten impetreren bevelen bij de magistraet vanden Elburch dat zij d vursseide guederen op grote peene van vijfftich golden schalden in sequester solde laeten leggen ende dat alles onder tdexell als solde dvoorsseide Peter ende Mettge echteluyden mitten anderen geweest sijn dat gemelte Mettge nummermeer den rechten genoech zijnde sal kunnen bewijsen, ende soe dan alle matrimoniael saecken ende questen als ongetwijvelt dese saeck is immediate alhier voer dese edele Hove insticiabel sijn, bidt ende versueckt derhalven demoedelick, dat t Hoff will believen heur suppliante te verlenen brieven van citatie aenden voorsseide Mettge Aeltszen ten eynde zij ten seeckeren daege verdachfaert mach werden, om tho aenhoren alsulcken versoeck als sij suppliante ten daegen dienende tegens haer sall willen doen (doorh.: onleesb.) belangende haer vermeinte actie ende pretendierde echtschap bevelende middeler tijt d voirsseide Mettge haer supplian te geen verhinderungh ofte moeyenisse aen toe doen binnen ofte buyten geachte van wegen des voorsseide Peters

11.2
naegelaeten goederen ter tijt ende wijlen tho op dese prejudiciael saeck ierst erkant sal zijn. Decernerende bevelsbrieven aende magistraet der stadt Elburch ten eynde dvoorsseide magistraet dese saeck sich niet onderneme, dan partijen voor desen have remitteren om alvoirens recht ende justitie inder saecken ende prejudiciael questie voorsseid alhier gedaen toe werden, toe meer soe oick etlicke der voirsseide goederen buyten die Vrijheit vander Elburch gelegen sijn onder den drosten van Veluwen, ende dvoorsseide personen nyewerlt toesaemen huys geholden hebben, ende daerom geen recht van erffhuys bij dvoirsseide Mettge kan pretendiert warden. Dit doende etc.


Nummer 12

Ersame ende voersichtige besonders goede vrunden, inliggent sullen u erssamen verstaen wat Griette Peters aen ons suppliciert.

Dwiel dan die kennisse, aver matrimoniael saecken in krafft van lantdachs affscheiden voer ons competiert, und dan die inde supplicatie genoemde Mette Aeltss, in u erssamen stat is wonende. Demna is ons guetlick gesinnen, dat u erssamen haer dese inverslaten supplication doen insinuieren, ende haer voertz te laten verdachfaerden tegens den dertienden aenstaenden maentz may voermiddaechs voer ons te erschijnen om aentehoeren alsulcken versoeck als die suppliante met oeren consorten als erffgenamen van Peter Peterss Homan, tegens haer ten daege diennende belangende haere actie van echtschap sal willen doen daerop te antwoerden ende sunst voertonemen, als sij bij raede bevynden sal, und voortz na verhoer van parthien in der saecken te sien doen ende hoeren ordonieren na behoeren. Blijvende middelertijt ende tot dat anders geordiniert sal sijn, die saecke in state daerin die teser tijt is berustende, und u erssamen sullen ons tot costen van par thie voer den boven aenbestemden dach rescribieren wat sij hierinne gedaen sullen hebben. Met beveel des Almachtigen. Geschreven Arnhem den 29en aprilis 1595.

Die Raeden des furstendoms Gelre und graeffschap Zutphen.

W. Sluijsken.


Nummer 13

Ersame ende vursichtige besonders goede vrunden. Alsoe ond durch den heren Generael Staten aengeschreven dat sij om die prosperiteit der vereenichde Nederlanden ende tot affwendungh des viants listige practicquen ende gewalt, goetgefonden eenen gemeynen bid ende vastdach, in allen den geunieerden provintien voirsseid uut te schrijven, om op woensdach den 14en deses in aller devotie geholden te worden. Mit versoeck dat wij denselven voerts in dese provintie ter gewoentlicken plaetzen wolden uutschrijven laten. Demnae is ons gutlick gesinnen, dat u erssamen nyet willen naelaten op sonnendach toekommende ter plaetzen daer men gewoentlick is, publicatie te doen, den voirsseide bid ende vastdach affkundigen te laten, ten einde een ieder daer van kennisse hebbende, sich alles uutterlicken wercks onthalde ende hun tot vlijtige aenhoerong Godtlicken woorts begeven. Ende ons deses alsoe tot u erssamen verlatende, bevelen wij dieselve hiermede in schuts des Almechtigen. Geschreven Arnhem den 5en may XVc XCV.

Die Raeden des furstendumbs Gelder ende graeffschaps Zutphen.

W. Sluijsken.


Nummer 14

Aengaende nieuwe tijdinge, het Swartsenburgsche regiment aen die stap gepassiert reest opwaerts hebbent seer quellicken over all gemaekt unde een abdije verbrant nae dat sij 10 personen doot geslaegen ende geplondert hadden sommige vorsten en graeven vresen seer.

Der graeff van Mansvelt heeft opte Moesel een stadt ingenoemen tot groet mescotentement vande vrommen.

Het staet noch in groet bedencken vanden provincien off haer edelen willen bewilligen in een maentlicke somme van penningen beraempt op XXm gulden in plaets vant volck nu in Vranckrijck zijnde wederom ander aldaer aengenoemen woorde voor tselve gelt ombe het belegde nochtans van hooftofficiers dezer lande ende dit voerden tijdt van seeven maenden, dat vast meerendeels gascoinguers weesen solden. Twelck beloepen sal inde ses maenden ter somma van Ic XXm gulden behalven secker anfall van pulver bij zijn majesteit unde den hartoch van Buillon als veltheer oever het uuytlandichschen crijsvolck gefurdert. Daer van heerlicke remonstrantien vanden ambassadeur van Vranckrijck aenden heeren Staten Generael umb hyer mede overgesonden worden dan hebbe dselve alnoch niet geleesen. Soe nu tselve bewillicht sal noetlick volgen die wedercoemst

14.2
van onse crisvolck uuyt Vranrijck daer nae u edele lieden moegen geisinge maecken boeven al averst wat ons nae onse portie zal te draegen staen. Mijn heeren ick hebbe geen tijdt dan zal niet onderlaeten soe wat bezonders coempt u edele lieden tadverteeren. Bidden de u edele lieden zal gelieven tselve den vander Elburch und haer eersamen voerts den van Hattum mede te deylen dit tho communiceren, die tselve van mij begeert dan aen mij vruntschap geschien sal kenne haer etcetera. Ilent uuyt Arnhem den XIII may 95.

Willem van Hoeclum.


Nummer 15

PLACCAET.

Verbiedende allen onderdanen van de gheunieerde Nederlantsche provincien, met oock de vreemde soldaten jegenwoordelick inden dienst vanden lande wesende, van wat qualiteyt oft conditie die zijn, hen te begheven inden dienst van eenige vremde princen oft heeren sonder daer toe te hebben speciale brieven van oorlof ende consent vande heeren Staten Generael vande voorszeide Nederlandtsche provincien.

In sGravenhage,

Bij Aelbrecht Heyndricsz. Ordinaris drucker der heeren Staten Generael, 1595.

15.2
Die Staten Generael der vereenichde Nederlanden, allen den ghenen die dese sullen sien oft hooren lesen, saluyt. Alsoo wij int seker bericht zijn, dat onlancx bij eenige vreemde princen ende heeren, onder verscheyden pretexten, bestellinghen om ruyteren ende knechten te lichten, uutghegeven zijn, dat oock vande bestelde hopluyden, oft der selver bevel-hebberen in dese vereenichde Nederlanden ghecommen wesende, eenighe soo ingheborene ondersaten, als andere inghesetenen onsen voorwete ende consent, hen bij sulcke hopluyden ofte bevel-hebberen aenschrijven, ende ten dienste bij opteyckeninghe hebben laten verbinden tot grooten ondienste vanden staet deser landen, ende directelijck teghen alle voorgaende loffelijcke ordonnancien ende placcaten voortijden ghe-emaneert. On aenghesien dat selfs nade wet der natueren, die ghene ter orloghe lust hebbende te dienen, hen vele meer voor de bescherminghe van hen eyghen vaderlant oft daer inne sij hen onthouden (jeghenwoordichlick alnoch met eenen soo swaren crijch tot af-weiringhe vande Spaensche tyrannye beladen wesende) hen behooren te laeten ghebruycken, als tot vreemden dienst uut den selven lande te trecken.

Soo eest dat wij (begheerende voorde versekertheyt vanden voorschreven staet deser landen hierinne te versien naer behooren) verboden ende gheinterdiceert hebben: Verbieden ende interdiceren wel expresselicken bij desen dat niemant van wat staet, conditie oft qualiteyt hij zij hem en vervoirdere te gaen oft hem te begheven inden dienst van eenighe princen

ende

15.3
ende heeren wie die zijn, als alleenlijck in onsen dienst. Noch uut de voorszeide vereenichde Nederlanden te trecken naer eeniche loopplaetse sonder onsen specialen consente ende verlof. Ordonnerende ende bevelende indien eenighe alreede souden moghen zijn vertrocken, ofte hen hebben in sulcken dienst begheven, dat sij hen terstonts daer uut vertrecken ende inde selve vereenichde Nederlanden wederom keeren binnen den tijt van een maendt naestcommende ten alderlancxsten nade publicatie van desen opde verbeurte van lijf ende goet in dien sij gheapprehendeert ofte aenghetast kunnen worden indien niet van ten eeuwighen daghen ghebannen ende heure goeden roerende ende onroertende gheconfisqueert te worden.

Welcke penen wij oock statueren teghens die ghene die onse ondersaten sullen inneschrijven in dienste ontfanghen ende uut de voorschreven provincien voeren, sonder daer toe van ons ofte den Rade van State te hebben expres schriftelijck consent. Begrijpende onder dese onse ordonnancie voorder mede alle vreemde soldaten jeghenwoordelijck in onsen dienste wesende op pene van ghebannen te worden ende te verbeuren, soo wel tghene wij hen souden moghen schuldich zijn van henne besoldinghe als alle andere heure goederen roerende ende onroerende die sij binnen dese landen sullen bevonden worden te hebben. Ende ten eynde niemandt van dese onse teghenwoordighe ordonnantie hebbe te pretenderen eenighe ignorantie. Ontbieden wij daerom ende bevelen onsen seer lieven ende beminden den Staten oft haeren gecommitteerden Raeden, stadthouders vande provincien respective van Gelderlandt ende graefschap Zutphen, Hollant, Zeelant, Utrecht. Vrieslant, Overijssel, der stadt ende Omlanden van Groeninghen

ende

15.4
ende allen anderen justicieren, officieren ende dienaren des versocht zijnde dat sij dese voorszeide ordonnancie alomme doen vercondighen, uutroepen ende publiceren, daermen ghewoonlick is uutroepinghe ende publicatie te doen. Procederende teghens den overtreders van dien totten penen hier boven verhaelt sonder eenighe gunste, faveur oft dissimulatie ter contrarien, want wij tselve tot vorderinge vanden lande alsoo bevonden hebben te behooren. Gegeven in onse vergaderinge in 's-Gravenhage den 12en meye anno XVc vijf ende tnegentich. Was geparagrapheert Gent. vt. Onder stont gheschreven: ter ordonnancien vande voorszeide heeren Staten Generael . Onderteyckent; C. Aerssen.

Niemant sal hem in vreembder heeren dienst begeven ten oorlog sonder consent anno 1595.


Nummer 16

Ersame ende voirsichtige besonders goede vrunden. Wij seinden u ersamen hierbij een placcaet daerbij die heren Staten Generael verbieden allen underdaenen van die geunieerde Nederlanden, mit oick die vrembde soldaten, tegenwooirdich in dienst deser landen wesende, van wat qualiteit off conditie die sijn hen te begeven inden dienst van eenige vrembde princen off heren etc. Und is demnae ons gutlick gesinnen, dat u ersamen dieselve aenstont doen publicieren ter plaetzen, daer men gewoentlick is, publicatie te doen, ten einde een yeder daervan wetenheit hebbende sich daernae muegen richten. Mit bevel des Almechtigen. Geschreven Arnhem den 26en may 1595.

Die Raeden des furstendumbs Gelder ende graeffschaps Zutphenn.

W. Sluijsken.


Nummer 17

PLACCAET.

Verbiedende allen onderdanen van de gheunieerde Nederlantsche provincien, met oock de vreemde soldaten jegenwoordelick inden dienst vanden lande wesende, van wat qualiteyt oft conditie die zijn, hen te begheven inden dienst van eenige vremde princen oft heeren sonder daer toe te hebben speciale brieven van oorlof ende consent vande heeren Staten Generael vande voorszeide Nederlandtsche provincien.

In sGravenhage,

Bij Aelbrecht Heyndricsz. Ordinaris drucker der heeren Staten Generael, 1595.

17.2
Die Staten Generael der vereenichde Nederlanden, allen den ghenen die dese sullen sien oft hooren lesen, saluyt. Alsoo wij int seker bericht zijn, dat onlancx bij eenige vreemde princen ende heeren, onder verscheyden pretexten, bestellinghen om ruyteren ende knechten te lichten, uutghegeven zijn, dat oock vande bestelde hopluyden, oft der selver bevel-hebberen in dese vereenichde Nederlanden ghecommen wesende, eenighe soo ingheborene ondersaten, als andere inghesetenen onsen voorwete ende consent, hen bij sulcke hopluyden ofte bevel-hebberen aenschrijven, ende ten dienste bij opteyckeninghe hebben laten verbinden tot grooten ondienste vanden staet deser landen, ende directelijck teghen alle voorgaende loffelijcke ordonnancien ende placcaten voortijden ghe-emaneert. On aenghesien dat selfs nade wet der natueren, die ghene ter orloghe lust hebbende te dienen, hen vele meer voor de bescherminghe van hen eyghen vaderlant oft daer inne sij hen onthouden (jeghenwoordichlick alnoch met eenen soo swaren crijch tot af-weiringhe vande Spaensche tyrannye beladen wesende) hen behooren te laeten ghebruycken, als tot vreemden dienst uut den selven lande te trecken.

Soo eest dat wij (begheerende voorde versekertheyt vanden voorschreven staet deser landen hierinne te versien naer behooren) verboden ende gheinterdiceert hebben: Verbieden ende interdiceren wel expresselicken bij desen dat niemant van wat staet, conditie oft qualiteyt hij zij hem en vervoirdere te gaen oft hem te begheven inden dienst van eenighe princen

ende

17.3
ende heeren wie die zijn, als alleenlijck in onsen dienst. Noch uut de voorszeide vereenichde Nederlanden te trecken naer eeniche loopplaetse sonder onsen specialen consente ende verlof. Ordonnerende ende bevelende indien eenighe alreede souden moghen zijn vertrocken, ofte hen hebben in sulcken dienst begheven, dat sij hen terstonts daer uut vertrecken ende inde selve vereenichde Nederlanden wederom keeren binnen den tijt van een maendt naestcommende ten alderlancxsten nade publicatie van desen opde verbeurte van lijf ende goet in dien sij gheapprehendeert ofte aenghetast kunnen worden indien niet van ten eeuwighen daghen ghebannen ende heure goeden roerende ende onroertende gheconfisqueert te worden.

Welcke penen wij oock statueren teghens die ghene die onse ondersaten sullen inneschrijven in dienste ontfanghen ende uut de voorschreven provincien voeren, sonder daer toe van ons ofte den Rade van State te hebben expres schriftelijck consent. Begrijpende onder dese onse ordonnancie voorder mede alle vreemde soldaten jeghenwoordelijck in onsen dienste wesende op pene van ghebannen te worden ende te verbeuren, soo wel tghene wij hen souden moghen schuldich zijn van henne besoldinghe als alle andere heure goederen roerende ende onroerende die sij binnen dese landen sullen bevonden worden te hebben. Ende ten eynde niemandt van dese onse teghenwoordighe ordonnantie hebbe te pretenderen eenighe ignorantie. Ontbieden wij daerom ende bevelen onsen seer lieven ende beminden den Staten oft haeren gecommitteerden Raeden, stadthouders vande provincien respective van Gelderlandt ende graefschap Zutphen, Hollant, Zeelant, Utrecht. Vrieslant, Overijssel, der stadt ende Omlanden van Groeninghen

17.4
ende allen anderen justicieren, officieren ende dienaren des versocht zijnde dat sij dese voorszeide ordonnancie alomme doen vercondighen, uutroepen ende publiceren, daermen ghewoonlick is uutroepinghe ende publicatie te doen. Procederende teghens den overtreders van dien totten penen hier boven verhaelt sonder eenighe gunste, faveur oft dissimulatie ter contrarien, want wij tselve tot vorderinge vanden lande alsoo bevonden hebben te behooren. Gegeven in onse vergaderinge in 's-Gravenhage den 12en meye anno XVc vijf ende 0tnegentich. Was geparagrapheert Gent. vt. Onder stont gheschreven: ter ordonnancien vande voorszeide heeren Staten Generael . Onderteyckent; C. Aerssen.

Niemant sal in vreembder heerendienst sich begeven sonder consent. Anno 1595.


Nummer 18

Eherentfeste, eersame, wijse, voersichtige, gunstige goede vrunden. Also die generaele middelen van consumptien binnen u e ersamen stadt vallende tegen den utganck deser noch werender maendt juny vor t aenstaende halve jaer offte sess maenden wedrumb sullen moten gereduviert off int apenbaer ten meesten prijse verpacht warden. So schicken wij desen expressen umb van u eersamen tho verstaen wat dieselve daer van gelieven sal und specialicken off u eersamen begeren die voersseide middelen van nyhes aen haer tho behalden und daer voer tho doen gelijck se lestleden gegolden hebben, off niet umb was daer na tho schicken. U eersamen hiermede den heer in saligen waelstandt bevelende. Datum Arnhem den 18en juny XCV.

U eersamen goede vrunden.

Die gedeputierden des quartiers van Veluwen,

ter ordonnancie van dieselve,

P. Verstegen, secretaris.


Nummer 19

Mijn Heren.

Desse guede occasie vyndende kan niet onderlaten u edele lieden ende ersamen hoechlick tho bedancken voer die grote weldaet unde vrunschap mij hier befoerens unde nhu lestlick myt die verchringhe van die botter bewesen twelck onnoedich waer geweest, sall niet tho myn u edele lieden unde ersamen verbonden bliven, oeck den geringsten burger van u edele lieden stadt in allen daer imandts mijnes diesses bederffe mochte hebben, gelick ick dan myt mijn neve Van Wijnberghen u edele lieden mede raidtsvrundt, van enighe dingen versproken.

Wat nhu nywe tijdinghen ahngaet sall u edele lieden geliven tho verstaen dat onse leger nhu hier omtrendt op die stromen nochtans blivende begindt tho arriviren, unde leydt de over unde neder letonter voll van het krisvolck ja hier vor der parten dan dach tho scheps, oeck tho Isselordt alwaer sij holden sullen tot nhaerder bescheydt van sijne excellentie de als morgen avent alhier verwacht wordt.

Ahn die waelkandt unde op de Wael ist voll schepen soe well myt proviande offte viures, als artelerien unde behoeften tot den ooorloghe genochsam versien, mede myt 3 schepen waer op watermoeles gestelt staen. Wij hoepen dat sich gaende (doorh.: die) onse quartier tenemael sall verschoendt worden, daer tho wij nochtans enen groten penninck verseecken, edoch is weynich ten respecte vant verderff twelck apparentlick is, soet anders gefiel, als wij eveneens hoepen ons vastlick vertreterende op gedane belofften.

Waer nhu het lheger vallen sall is tom deel onbewost niet tho ijn verschiet dat wij oeck in dessen onsen quartiren die vruchten daer van smaken sullen.

Des graven Van Styevins affgeloopene briven ahn grave Frederick van den Berghe unde anderen gelderds geven genochsam tho verstaen, dat sij quellick tho vreden sijn unde wellicht het uterste niet verwachten sullen, want sij remonstriren tenemael haeren stadt als seer geringh is unde sober

19.2
Volgens mijn heren sall niet onderlaten u edele lieden tho scriven van alles, alleen dat ick gelegentheyt mochte hebben van booden, want nhu vaerts ahn alle standen menniger hande dinghe vervallen daer wij langh om geroepen unde soe Godt almachtich sijnen segen daer tho verlhenen will, sullen wij myt onse nabueren van voel perikels gevriet worden, daer van die exemplen int frisse memoiren noch sijn.

Soe men nhu tot die uthsettinghe der schattinghe op den jongst geholden quartiersdach inbewillicht balde treden sall, tho meerder die saeck des koenincks in Vranckrick tselve naedert sall in u edele lieden naehm, ahnholden dat u edele lieden daer in mede niet ten hoechsten gesett sullen worden.

De saken in Vranckrick gaen seer prosperirlick unde heft sijne Majesteitt de stadt Han in Picardien veroverdt unde in Bourgundien grote victorie befochten, geslagen hebbende den connestabel van Castilien. Alsoe dat Digion nhu tenemael versekert bliefft, Godt sall ons vorts ahn helpen den ick bidde.

Mijn heren in gueden welstandt unde spodighe regiringhe langh gelive tho bewaren. Ilendt uth Arnhem den 28en juny des avents spade, anno XVc XCV.

U edele lieden dienstwilligher vrundt,

Wilhem van Hoeclum.


Nummer 20

Copia.

Memoriale aenteyckeninge van penninngen die inden quartier van Veluwen bij manyren van pontschattinge dit jaer van XVc XCV zullen moeten uuytgesath worden.

Inden eersten hebben ridderschap ende steden op den lesten lantdach tot avancement vant veltleeger unde affcopinge van weegen pionniers unde dergelijcken lasten (doorh.; bewich) bewillicht - - - - - - - VIII m gulden.

Item competiert desen quartier inde tachtentich duysent gulden bij die lantschap aengenaemen te betalen aent steffhuys van Nassau - - - - - - - IIm (doorh.: gn.) XXVIII gulden.

Noch voer t quartier van Zutphen gelaest drie jaeren geduyrende jaerlicx (doorh.: jaer) te betalen - - - - - - - Vc gulden.

Den beyden steeden Waegeningen ende Hattum zijn belaeft tot vollest oerer fortificatien elcx vijff hondert gulden maeckt - - - - - - - Xc gulden.

20.2
Den drost van Waegeningen Harmen vander Hell coemen in minderingen van drost Brempten penningen vermoege t verdrach met zijn lieden ende zijnen adherenten gehalden ongeferlick

- - - - - - - IIm Ic gulden.

Item heeft desses quartiers portie inde verehronge opten lesten lantdach gedaen, beloopen

- - - - - - - IIc XXV gulden.

Daerbeneffens heeft idt quartier tot den timmeringe vanden engelsche kercke te Vlissingen opten lantdach aengenaemen te draegen - - - - - - - Ic LXXXII gulden.

Noch is geaccordeert te betaelen aen Bonaventure van Oncle op reeckeninge van zijn ende zijn adherenten achterweesen - - - - - - - Ic L g ulden.

Noch Claes deye schipper tot volle betalinge tgeene hem ter cause van die waepenen eertijdts den vyandt voer Coln ontweldiget resteert - - - - - - - LXXV g ulden.

Item voer Alardt van Hel in minderinge van Hegemans achterweesen op ter weduwen assignatie - - - - - - - Ic L gulden.

20.3
Item tot idt schieten ende vangen der wolven soldenen moegen uuytsetten ten weynichsten ses hodert dulden - - - - - - - VIc gulden.

Tot die zaicken van Vranckrijck bij raeminge - - - - - - - IIIm (doorh.: gn) Vc gulden.

Item tot behoeff der jonckeren die op lant ende quartiersdaegen verschreeven worden ende kommen in plaets van befrijong der selver hoevesaeten unde een erff - - - - - - - IIIIc L gulden.

Noch geft men soe aen zijn excellencie aenden Raede van Staten. Item graeff Willem van Nassau unde andere hooffden und oeversten tot verschoninge vanden Veluwe vereherdt unde nodich gevonden noch te vereeren die somme van - - - - - - - XIc gulden.

Totalis - - - - - - - XXm LX libra.

Gearresteert bijden heeren gedeputirden den 3 july ech. XCV.


Nummer 21

Eherentfeste, eersame, wijse, voersichtige, gunstige goede vrunden. Also t'leger mit sunderlinge verschreivingh vanden Veluwe nu Gotloff tho velde gebracht und meer dan tijt is mit die utsettungh der lest bewillichde schattungh tho procediren, volgende den umbslach und verdeilungh bij die heren gedeputierden daer van gemackt. So hefft uns mit derselver gedeputierden advis goet gedocht op kumpstigen donderssdach die sijn sal den tienden deses der voersseide utsettungh einen aenvanck tho maecken und tenselven dage na older gewoenten onse gecommittierden tot dien einde tho schicken eerst in die ampten van Ede und Voorst respective und so verfolgich, daer van wij u eersamen midts dese advertieren. Vrundtlick begerende, dat u eersamen believe sulcken utsettungh in die ampten van Olts gewoenlick doer gedeputierden tho doen waernemen und bijwonen, op dat alles mit behoerlicke ordnungh und authoriteitt geschiehen moege, des verlaten wij uns ungetwijvelt und bevelen u eersamen gotlicker beschermungh. Den 3en july etc. XCV.

Burgermeesteren schepen und raedt der stat Arnhem,

ter ordonnancie van dieselve,

P. Verstegen, secretaris.

Postdatum.

Die portie der stat Elburch is in dese schatpenningen bij provisie bedraegende ter summe van twe hondert vijffundtsoeventich gulden acht stuver.


Nummer 22

Erentfeste eersaeme wijse voersichtige zeer discrete vrunden ende naebuyren. Dese is neffens onze vruntlick erbiedonge alleen u eersamen te verhaelen welcker gestalt nae lecture vander zelver jongst aen ons gedaene schrijvent, wij raetsaem erachtet niet doer een missive (dwelcke vellicht zo weynich hadde moegen opereren). Maer durch eenige uuyt onsen midde, die quartier van Arnhem zoe uuyt onse als u eersamen naeme te berichten tot eenicheyt te halden in stuck der resolutien op lant ende quartiersdaegen respective genoemen ende tgene daer van is dependerende tot welcken eynde wij dan neffens Willem van Hoeclum onsen raetsvrundt (die doch albereede daer was) affgeveerdicht hebben onsen oeck met raetsvrundt Gerrith Voets, die ons gerapporteert, wie dat sijn lieden exordierende ende aenvanck maeckende, hoe datmen geerne gesien hadde dat albevoerens te procederen tot der uuytsettonge der schiltschattonge, een quartiersdach uuytgeschreeven mochte worden. In hoepeninge om aldaer met oer eersamen van Arnhem ende die andere cleijne stede gesanten te communiceren ende te sluyten, dat in alles goede correspondentien ende gelijckheyt gehalden, ende boeven die opten lestgehaldenen lantdach eenhellichen gedraegene consenten niet nieuws in uuytsettinge gebracht

22.2
ende alzoe die resolutien op lant ende quartiersdaegen genoemen datelick naegeleevet mochten worden, met vertooch vanden inconvenienten die daer uuyt te verwachten, bij faulte van zulcx etc., ende dat consequentelick vele puncten uuyt idt overgesanten memoriael der schatpenningen, geroyeert behoeren te worden, als nemend vant schieten der wolven, dienen vanden ordinaere contributien (als soe genande niet genomen) lichtelick vervallen conde. Item die IIIIc L gulden voer die jonckeren die lantdaegen bereysen. Insgelijcken, dat oeck die gheene die die uuytsettinge bijwoenen geene vacatiegelden behoeren te trecken. Maer alleene (doorh.: onleesb.) volgende die reissen vande 5en january anno 94 met cost ende dranck verpleget zollen worden, etc., waerop en de eersten opt uuytschrijven des quartiersdach die eersamen van Arnhem onsen met raetsvrund vurseid ter antwaert gevuicht dat henlueden aen een hooftstadt competerend ende vrij stond die selve uuytschrijvonge te doen ofte te onderlaeten nae vereysch der zaecken, unde belangende die recessen der lant ende quartiersdaegen te executeren, sachten oer eersamen dat die jonckeren in Over-Veluwen dselve nae te coemen expresselick te gerefuseert ende geweygert unde soe dan d jonckeren die die uuytsettinge verleeden jaeren bijgewoent zulcken vacatien (wie wol tegens die resolutie) genoeten. Dat oer eersamen gesanten die daer oeck bijgeschickt niet meer knechten ende dienaers en waeren als zijlieden te weeten d jonckeren ende alzoe dselve mede neffens anderen genooten te hebben. Diewijle

22.3
dan gunstige naebuyren een zaecken van (doorh.: onleesb,) generael consequentie is des lant ende quartiersrecessen (die met zoe groete costen geresolviert worden) zoo weynich te achten, unde onsen metraetsvrundt onder anderen mede gerapporteert wie dat bij die eersamen van Hattum oeck t Arnhem wesende voergeslaegen off niet goet weere, albevoerens die uuytschrijvonge des aenstaende quartiersdach dat die cleyne steden op eenen betaemelicken dach en plaetse een bijkoempst hyelden ende eenhellig resolutie naemen wat op aenstaenden quartiersdach mit en de dientlick waere hyer in voer tho neemen. Daermede in allen (doorh.: all) goede gelijckheyt gehalden moegte worden welcke voerslach ons dan oeck niet onraetsaem en dunckt waeromme dan u eersamen wel zullen doen ende met die eersamen van Hattum dessals breder gecommuniciert hebben uns vander selviger menonge bij oportuniteyt verstendigen.

Wij senden u eersamen hyer met bij verwaere die nieuwe tijdonge ons van W. Hoeclum toegekoemen unde wilt wel doen ende senden ons te ruggen die propositie van Vranckrijck volgens gedachte Hoeclums versoeck, und hyermet u eerssamen in godtlicker protectie bevelende. Datum den 13 july 1595.

U eersamen vrunden ende naebuyren,

burgemeesteren schepenen ende raedt der stadt Harderwijck.


Nummer 23

Mijn heren.

Wat sich feerder die belegeringhe van Groll, unde daer befoerens toegedragen, twivele niet u eersame lieden dar van in allen van mijn heren van Harderwick ten vollen verstaen sullen hebben die ick van tselve overscrivende, unde gene gelegentheydt anders u eersame lieden tho scriven heb kunnen bekoemen, onder anderen gebeden u eersame lieden daer van verstendicht mochten wesen.

Heb nhu voerts desse occasie waernemende durch onsen beede de daer omtrendt gehouden, moeten scriven, unde soe die saeken tegenwoerdich geschapen advertiren.

Onse leger licht all noch ter Burch genochsam versekert soe van gelegentheydt des plaets, unde tijts is voer drie dagen noch myt XVIII vendel soldaten versterckt alsoe dat geen knechten meer tho verwachten off ergens (doorh.: tho) meer t'ontberen, oeck synnen noch twe compagnien peerden den XIX desses tot versterckinghe des legers gesonden alsoe dat ruiteren unde knechten nhu in competenten getallen sijn, unde den viandt niet behoeven tho vresen, welcken sij in mennichte wel ten boven gaen.

De heren Raede van Staten reysen als moegen van Doesburch naet leger, myt oeck enighe uth onse middelen gedeputirt. Hier is dessen verleden dach tijdinghe gekoemen dat die viandt alle apparaidt maeckt om weder nha den Rhijn unde vorts over tho schepen, de geintercipierde brieven van Mondragon gescreven geven genochsam tho verstaen, dat hij het krijsvolck insonderheyt de spaeniaerden niet langer op des sijt Rhijns holden kan, unde all ist dat den viandt enighe puntten oft schepen genomen van den onseren, kunnen nochtans de van Baeck andere hem suppeditiren mijnes erachtens wolde hem een guldene brugghe maken om alsoe tot het effect van onsen ahnslach unde intrutie tho geraken, dat tho eerder geschien sall soe wanneer der viandt die quartiers verlaten werdt.

Alle het voernhemens des viandts is geweest (doorh.: all) sijne excellentie int leger ahn tho treffen, dat daer om onse vertreck niet schadelick behoerdt geacht te werden, unde sall balde grotere vruchten voertbrengen als wij niet solden meynen daer tho dan Godt sijnen segen verlhenen sall

23.2
Des viandts gewalt de overgepassirt synnen is niet mher dan omtrent (doorh.: tuschen) VIm man genochsaem gespecificirt, daer buiten die synnen welcke in die quartiren gesonden. Hier is tijdinghe geweest voer drie dagen welcke dessen verleden dach uth den Haghe coemende continuirt, als dat die Majesteitt in Vranckrick int ontsetten van Camerick den viandt VIIm man aftgeslagen, den over die IIm (doorh.: selve) unde meest van sijn voerneemste adel daer over doodt gebleven, onder anderen der veltmaerschalck alsoe dat sijne Majesteitt soe het scrivens meldet een bloedighe victorie achtet tho sijn. Der grave van Loinctes, als generall van de spaenschen doodt gebleven, unde de prins van Qymai, Bastrane is ahn een krankheyt gestorven. La Mette voer Oerlans in Piccardien myt een groft stuck geschoten. Het wordt oeck gescreven dat die spaenschen willen Calie belegeren, daerom die belandet quellick synnen tho bewegen geweest haer krisvolck herware tho senden dat nochtans tom dele geschiedt is, myt vijff compagnien.

Wij hebben gisteren uth den Haghe ontfanghen onder anderen die propositie van keijserlike Majesteitt van den vrede (doorh.: gedaen twelck) unde het antwordt van mijn heren de Staten daer op gedaen, dat ick well naer langh geweten, dan nhu entlick ahn den dach gekoemen, soet tselve dan langh is kandt voer dit mael niet senden.

Het wordt van den here van Haefvre ene gelike vrede durch een seker edelman, in Hollandt woenende, oeck voergestelt, de myt advis van der heren Staten ock seer well beantwordt wordt.

Mijn heren soe ick enighe gelegentheyt vinde sall u eersame lieden tho scriven niet onderlaten, unde byn van meyninghe nha desse weke een dach oder vier verlof tho begeren om mijn huysholdinghe nha tho dencken soet als dan uthters nywes is unde bijsonders, sall daer van u eersame lieden (doorh.: als dan van daer) overscriven middeler wijle mij seer ahn u eersame lieden neffens bedanckinghe unde ehre mij ahngedaen, recoen[..]dirende, in haest den 22e july anno XCV.

U eersame lieden ddienstwilligher,

Wilhem van Hoeclum.

Mijne heren, u eersame lieden sall geliven mij t'advertiren waer die propositie u eersame lieden gelaten mach gebleven sijn.

23.3
Onse consenten sijnnen den 16 desses eerst ingebracht meer niet anders dan bij provisie oft op rekeninghe ahngenomen. Hebben oeck die heren Raide van Staten ons des morgens int vertreck ahngesacht, dat wij onse principalen instantelick doen sollicitiren solden om tot mherder somma the condescendiren, op dat ons nhu de handt geboden sijnde, ons selver helpen, unde anderen de sunst die handt van ons afttrecken konden animierden, dat wij oeck (doorh.: op suclke) tot sulcke myddelen evertuerden die van nhu voerts ahn tot consernatie genochsam bastandt waren.u eersame lieden. U eersame lieden sullen dit nha u eersame lieden grote discretie panderiren.

H. M. hebben ons gelaefft dyt quartier soe voel mogelick tho verschonen laten, daer voer wij [de] H.M. nochmaels tho bedancken hebben.


Nummer 24

Copie uuyt Hoeckeloms missive in dato des 9en septembris anno 95 an die stadt van Harderwijck geschreven.

Mijn heren, wat op die propositie des ambassadeurs van Franckrijck monsieur du Buzenval in die staten Generael gedaen, daer van kan ick u eersame lieden niet onverstendicht laeten, alsdat eyntlick niet sonder groete zwaericheit nochtans den 5 desses tegenwoirdigen maents gearrestiert, dat uuyt dessen quartieren twe duisent mannen te voets, tot het ontsett van Camerich, twelck der viandt noch hart benaut unde dessen landen merckelich ahn gelegen, om derwaerts te gaen gelicht zullen warden, daer toe dan het schotsche regiment voer eerst gedestineert de welcke te beforderen, mits voerts die meer daertoe geordent sullen worden, om terstont te doen marchieren. Der voerseide ambassadeur gisteren morgen ter geselschapt mit enige uuytten Raede van Staten, nhae onse leger subitelick getoegen. Niet tegenstaende is bij den heren Staten Gen erael geresolviert, dat die reste vant leger, sich versterckende voer alnoch te velde blieven sall unde continueren, daeraen den ambassadeur oeck instantelick van wegen sijns meijsters doet ahnholden om den viant over Rhijns zijnde, van sijne opinie doen divertiren, de sonst anders na Franckrijck te gaen, soe uuyt alle circonstantien to vernemen, gestatueert hefft. Then anderen dat het leger sich scheidende te besorgen dat der viant wellicht desses quartiren schadelich vallen soll. Dewijl nu desse genomene resolutie den landen profitabel te sijn, geacht wort hebben wij gisteren enen expressen boden mit voerschrijvens van den heren cantzler affgeveerdicht,

24.2
then eijnde dit quartier soe voele moegelick ten minster quetsinge der armen onderdanen verschoent worde, hefft oeck [S.] W. ons mit voele bastante reden geremonstreert wat voer oersaken zinnen, de Majesteitt in Franckrijch het secours niet aff te slaen, welcke niet van mij geschreven kunnen werden, daer bij doende dat oeck uuyt Engelant haere Majesteitt enich volck te senden tott het Camerichsche ontsett gedelibereert (doorh.: geven sall) unde dat de Majesteitt in Franckrijch in persone derwaerts gaen sal, verclarende uuyt des ambassadeurs avont, dat sijne Ma jesteitt tegenwoirdich marchiert. Der viandt versterckt sich seer, wat te verwachten kunnen u eersame lieden lichtlich affnemen.

Gisteravent is tijdinge dan niet schrifftelicke gecommen dat der viant wederom opgetogen und na Orfou sijnen pas nemen zolde om over te schepen wat daer van sij, sal ick u eersame lieden weten laten, dan sal sonder twijvell sich na die gelegentheit des tijts, het oge op ons volck houdende weten te reguleren.

Sijn excellentie und grave vasn Nassou mit sich nemende vijffduisent mannen, om den anslach op Meurs te effectueren de geeilt is, overmits den dach op hant quam, is mit goeden voerspoet wederom int leger gecommen. Dan vant veranderen des veltleger is alnoch geen tijdonge. Graeff Ernst van Nassou te Baeck gefangen is voer VIIIm dalers gevangenent, het gelt wart haestelich geforneert


Nummer 25

Eedele eerentveste wijse seer discrete heeren, bijzonder gunstighe goede frunden. Alzoe uwer eersamen beliefft heefft wij te verehren mit een glas, twelck brenger deses mij heeft vereert, doe ick uwer eersamen daer van dienstelicken bedancken. Bereyt zijnde diezelve alle dienst en de fruntschap te bewijssen, dat kenne Godt almachtich. Denzelven uwer eersamen toe genaaden bevelende. Uuyt Zutphen den 29 septembris 1595,

Uwer eersamen seer goede frundt,

Casijn vander Hell.


Nummer 26

Erentfeste wijse voersynnyghe gunstyghe hern ende goede vrunden. Alsoe wij in ervarong koemen dat dye persone van Griete Peterss myt horer consorten alsnoch offte de nono gemolestiert wort van u eersamen alsaer, ter cause van sekere breuke, in die welke dieselve solden wyllen sustiniren vervallen te sijn, ten ware sye wijdere u eersamen commandement, in hett verdragen myt een magett dye bij Z. Peterman een kynt gewonnen mach hebbben, naleeffden ende gehoersamden.

Kunnen wij u eersamen goeder menong neet verbergen, datt ons sulke anvorderong van u eersamen op dese personen grotelijck befrembdett. Angesien dat het alsoe is, ende derselver collegio vast notoir datt die alsnoch geeyste offte vuel eer gere petierde breuke neet ex actione huius syd viduæ gesproten synt, ende alsoe haer allene uyt sulcke oersake bij gebreckt van voldonynge uwer eersamen decreet uperlecht was; waeromme up correctie ende myt gunst gesproken, dyt bij geen pertinencie hyerheer kan getorquiert worden.

Beneffens dien dat vuer den inganck der onderhandlong ende volgendes accoerts soe tuschen die erfgenamen van Z. Peterman eens ende die weduwe anderdeels ten overstaen gener zijden van die burgemeister Ernst Reussen ende den secretaris vuer (doorh.: de) een tijt in ydere statt ende kerke geholden, ende getroffen, doemaels wel expresselijck bij ons beyden gecaviert is, myt genoechsame proteste datt dese laste in val van verdrach upgehauen solde sijn, ende onse partie int geheel daervan ontslagen. Gelijck dan datselve te sullen ten vollen afdoen solemniter ende bij vaste geloffte duer boven verhaelden dachholderen angenomen. Ende ons toegesegt is. Is derhalven bij desen onse dienst ende fruntlijke gesynnen

26.2
u eersamen wyl gelyven nae derselver goede ende wijse discrety, dyt stuck der behoyrlyker vereys nae ponderirende, Griete Peterss cum suis vanden selven pretens, ende anclevende molestatien van nu voertan te verlaten. Daermyt alle frede ende ruste tener zijden gerichtet, myt groeter mueyte mach erholden worden, twelk anders bij gebreck van desen inbrueck toe sullen lijden geschaepen is, vermyts anderss (doorh.: na) noetwendig volgen solde, totale infractie van het vuerige accoert datt up het verhaelde fundament stuenet ende bestaet. In goder toversicht dan, dat u eersamen die alsnoch onverdragene partien sullen ter fruntlijker verdrach renvoriren. Ende op desen een toverlatig antwoert derselver cortosie als oeck der fruntschap gemeess erwartende, bydden wij Godt.

Erentfeste wijse voersichtighe gunstihe hern ende goede vrunden, dat hij u eersamen myt onse erbydong an dieselve in langwerender gesontheyt erholde. Uth Harderwijck den 3 octobris stilo vetus anno 95.

Uwer eersamen dienst ende vruntwillighe,

Pouwel van Arnhem.

Arent van Zevener.


Nummer 27

Erenvesthe ersame wijse voirsichtige gunstige nabuiren und vrunde, op onseren versoeck hebben die heren cantzler und Raiden deses furstendombs Gelre etc. an die schultzen Eepe und Heerde geset omb alhyr an onsere stadt eenighe noitwendige gebreck inden graften te helpen suqueren und pignoiren nha oilden gebruick. Wairop die schultzen beider ampten sick alhyr erfoegtt tzeigende aen, hun van haeren amptz junckeren verboeden sulcx te doen verclarende dairbij datt die andere ampteren van Veluwen soe an uwer ersamen stadt als oick an andere steden van oildts gewoenlick gewest zijn te pignoiren sick van alsulcx gefryett und nhu voirtan ongehalden tesijn in dien dinsthe inn steden bij te wohnen und solden inse voirscreven ampteren nicht meerder als die anderen midt desen lasthen behoeren beswaertt te worden.

Erlangtt denhalven an uwere ersamen: onse zeer guidtlich begeren deselve wollen gelieven ons bij brenger van desen te rescriberen off die amptere soe an uwer ersamen stadt van oildts gewoenlick gewest te pignoiren sick alnhu van sulcx gefryett end wair hunluiden sulcke urgheidt gegeven ofte thogelaten zij, und woo uwer ersamen in desen vall, tegens die ampteren sick, gedragen opdatt wij, tott erhaldungh der stede vrijheidt und walheergebrachten gebruick end possessie vant voirscreven onderanderen einhellich end gelickhendt halden mogen. Dises end alles guden tott uwer ersamen ons getroestende willen wij dieselve, negst onbeidongh aller wilfahr in schutz Godts almechtich befehlen hebben. Rapt 10e octob ris anno etc. XCV.

Ewer ersamen gude nabuiren end vrunde,

burgermeesteren schepenen und raidt der stadtt Hattem.


Nummer 28

Statholder, cantzler ende Raeden des furstendoms Gelre ende graeffschaps Zutphen.

Ersaeme ende voersichtige lieve besondere goede vrunden. Alsoe ons voer weynich daegen durch den heren Generael Staeten, neffens oeren brieven eene gemeine propositie is aevergesonden, die alle den vereenichden provintien elcx int particulier oick is toegeschickt betreffende die consenten die inden toekommenden XCVIen jaere sullen gedraegen worden. Demnae is ons guietlick gesinnen dat u ersamen durch derselver genochsaeme gecommittierden opten drieendetwintichsten deses des aevontz binnen die stat Zutphen erschijnen om volgenden daechs neffens die ridderschappen ende gesanten der andere steden die originael brieven ende propositie toe hoeren verlesen. Unde wat sunst wijders der lantschap bij ons sal worden proponiert. Unde daerop toe helpen resolvieren als die behaldung deser lantschap sal ervorderen. U ersamen hiermede niet verhaldende dieselve erschijnen alsdan offte niet dat glickewael met den erschijnenden ridderschappen ende stedengesanten voertgevaeren ende oick voer gearrestiert gehalden sal worden wat bijden selven geresolviert sal wesen. Unde ons deses also tot u ersamen verlaetende bevelen wij dieselve hiermede in schutz des Almachtigen. Geschreven Arnhem den 8en novembris 1595.

Ter ordonnanty deselver,

W. Sluijsken.

Post date.

Also sijn excellentie ons den 23en dach selffs heeftt aengeschreven soe vertroesten wij ons gewisselick dat sijn excellentie op ons versoeck twelck wij aenstont doende sijn selffs in persoennen ten lantdaege sal erschijnen.


Nummer 29

Eerentfeste eersame wijse unnd seer discrete gunstige goede vrunden. Alzoo die heeren stadtholder cantseler unnd Raiden enen gemenen lantdach over desen furstendumb unnd graeffschap tegens den 23en deses des avonts binnen Zutphen in toecommen unnd dan am vergangen soemer als ter uutsettonge van die schattongen wurde getreden bij sommige raittsfrunden well voorgeslagen sij nyet voor ongoet tsollen sien, dat allheer den toecompstigen lantdach te bezenden bij den cleynen steden deses quartiers een bijcompt beraempt wurden om alsoe eenpaerend sulcx te bezluyten dat die resolutions ten landt unnd quartiersdage genoemen beter dan bisheer muchten naegeleeft werden.

So hebben wij daeromme dezen an u lieden te dirigieren nyet willen laeten ten fine u eersamen (doorh.: nae) gelieve wollen ons schriftelick te advertiren off dselve sulcke bijcompst te geschien oock raersamb vindt, unnd demnae so u eersamen die genaet (nae dat dselve hier op der vrunden van Hattums meynonge sult hebben verstain) ons neffens aver sendunge vandien een plaets unnd dach te bestemmen daermen den anderen seeckerlick sall hebben toe gemeuten. Wij sullen ons uwer als der eersamen van Hattum voorslach in deser geern onderwerpen unnd gemees maecke. Hiermede Gode toe genade bevolen. Uht Harderwijck deser 16en novembris 1595.

U eersamen gunstige goede vrunden,

burgermeesteren schepenen unnd raidt der stadt Harderwijck.


Nummer 30

Copia Copie

Edle, eherenfeste, hoichgeleerte, wijse seer voersinnige heren, besondere goede vrunden. Ut die gefuichde propositie des heren van Focquevolles gesandte des connincks van Frankrijck, sullen u eersamen gelieven tho verstaen hoe eernstelick sijne majesteitt die provintien doet versuicken tot die continuatie van een jaer van d'assistentie die dieselve hem dit lopende jaer hebben gedaen mit het onderhouden van twintich compagnien bascoensche soldaten (tot welcken mede wij u eersamen overseindende die propositie vanden Raet van Staten, mede vermaent hebben) mitsgaders dat wij die twintich compagnien onlangs in Franckrijck gesonden tot het ontset van Camerick aldaer noch souden willen laten voer den tijt van twe maenden, darentusschen dat sijne majesteitt verhaept die stat van la Ferre die hij geblocquiert hadde doer honger offte einen veltslach tho veroeveren, ende al ist so dat wij niet en twijvelen off u eersamen nu sullen daerdoer, ende die redenen in onse voergaende geruirt genochsamb bewogen worden sijne majesteitt (die gemeine christlicke saecke ende int besonder den dienst van dese landen ten besten) in die versochte assistentie voer het thokommende jaere te blieven, nu hebben evenwel niet moegen laten u eersamen frundtlick daerbeneffens te vermaenen ende te bidden dat haer gelieve die resolutie bij dieselve desen aengaende tho nemen, also the vorderen ende diligentiren dat consent daer van sonder faulte binnen die maendt van december alhier ingebrocht und in Franckrijck overgesonden mach worden, umb daer doer tho moegen voerkommen het verloop vanden voerseide bascoensche soldaten die ut het voergaende consent niet langer en kunnen onderhouden worden ende consequentelick den conninck niet tho maecken infructueus die voerseide blockieringe van la Ferre, daeraen sijne majesteitt voer die conseruntie van die provintie van Pycardyen so voel glegen is, umb welcker oirsaecken halven mit gemeine eenparige resolutie na voergaende communicatie mit sijne excellentie

30.2
bij uns dienlick geacht iss die versochte twintich compagnien voer tien maenden daertho mede tho laten gebruicken waerop wij midter aller eersten u eersamen goede meininge sullen verwachten, ende desen midts dien eindigen, biddende den Almoegende u edle, eherenfeste, hoichgeleerte, wijse seer voersinnige heren besonders goede vrunden te verlenen lancksalich leven. Ut s-Gravenhage den 12en novembris 1595. Was geparagraphiert Wijevelt [.]. Onder stondt u eersamen goede vrunden, die Staten Generael der vereenichde Nederlanden. Noch leger stondt , ter ordonnancie der voernoemde heren Staten. Underteickent Arssens. D'upschrifft was dese: edle, eherenfeste, hoichgeleerte, wijse seer voersinnige heren, die Staten des furstendumbs Gelre ende graeffschaps Zutphen, offte heure gecommittierden, onse besundere goede vrunden.


Nummer 31

Copie.

Statholder cantzlar ende Raeden des furstendumbs Gelre und graeffschap Zutphen.

Eherenfeste eersame wijse unde voersichtige lieve besondere ende goede vrunden. Also uns voer weinich daegen durch den heren Staten Gener ael neffens onser brieven eine gemeine propositie is overgesonden, die allen den vereenichden provintien elx int particulier oick iss tho geschickt, betreffende die consenten die inden thokommenden XCVIten jaer sullen gedraegen worden, gelijck u eerssamen ut die hierbijgaen de copien sullen verstaen die u eerssamen den kleinen steden desselven quartiers copielick sullen hebben tho communiciren. Demnae is uns guitlick gesinnen dat u eerssamen durch derselve genochsame gecommittierden op den 23 deses des avendts binnen die stat Zutphen erschijnen umb volgenden dages neffens die ridderschappen ende gesandten der andere steden, die originale brieven und propositie hoeren verlesen, ende wat sunst wieder der landtschap bij uns sal worden geproponiert, und daerop tho helpen resolviren als die behaldungh deser landtschap sal ervorderen.
U eerssamen hiermede niet verhaldende dieselve erschijnen als dan offte niet dat glijckemael mit den erschijnende riddderschappen ujnd stedegesandten voortgefaeren ende oick voer gearrestiert geholden sal worden, wat bij denselven geresolviert sal wesen, ende uns deses also tot u eerss amen verlatende bevelen wij dieselve hiermede in schutz des Almechtigen. Geschreven Arnhem den 8en novembris anno CVc XCV. Under stondt ter ordonnancie derselver W. Sluijsken. Post datum: Also sijne excellencie uns den 23 dach selffs aengeschreven so vere trosten wij uns gewisselick dat sijn excellencie op uns versuick twelck wij aenstondt doende sijn, selffs in persone ten landtdage sal erschijnen. D'opschrifft was, den eherenfesten, eersamen wijsen

31.2
ende voersichtigen onsen lieven besonderen ende goeden vrunden.

Burgermeesteren schepen und raedt der stat Arnhem.


Nummer 32

Copia Copie,

Edle, eherenfeste, hoichgeleerte, vrouw, wijse ende seer voesichtige heren besonder goede vrunden. Wij senden hier bij gefuicht die repartitie bij den Raet van Staten beraembt, ende den 11 deses in onse vergaderunge vuergegeven van die hondert acht und tnegentich duysent acht hondert negenenvijfftich libra alnoch unbetaelt utstaende vanden oncosten vanden leger mitsgaders vanden compagnien egeen repartitie hebben de versuickende ende eerstelick recomandirende dat u eersamen gelieven die also aenthonemen, ende voer haer aenpart te voldoen, gelijck dieselve u eersamen voer den welstandt vanden gemeine saecke ende den dienst vanden lande sullen bevynde tho behoeren ende die glegenheit van saecken nöttelick te vereischen, op dat bijtijts alle inconvenienten moegen voergekommen en de verhuydet warden, waer op uns verlatende sullen dese eindigen ende u edle, eherenfeste, hoichgeleerte, wijse ende seer voersichtige heren besondere goede vrunden den Almoegenden bevelen. Ut s-Gravenhage den 16en novembris 1595. Ende was geparagraphiert J. van de Waeck [.]. Under stondt U eersamen goede vrunden die Staten Generael der vereenichde Nederlanden, ter ordonnancie van dieselve. Underteickent Arssens. D'opschrifft was dese: Edle, eherenfeste, hoichgeleerte, wijse ende seer voersichtige heren, den Staten des furstendumbs Gelder und graeffschaps Zupthen offte heure gecommittierde raeden.


Nummer 33

Copia Copie.

Edle, eherenfeste, wijse seer discrete besondere goede vrunden. Wij hebben onlanx den heren Generaele Staten op oehr mo gende edele begeerte gedient ende overgegeven sekere staet ende repartitie van hondert achtende tnegentich duisent achthondert negen ende vijfftich ponden van oncosten die noch staen tho betaelen vant leger ende vanden compagnien op geen repartitie staende, welcke staet ende repartitie wij verstaen dat u lieden hier tegens bevordelick bij die voerseide heren Generaele Staten wordt thogeschickt. Ende hoewel wij niet en twijvelen en sullen daer op doen ende haer quota fourniren, so u lieden als goede bondtgenoten tot noch tho wel gedaen hebben. So en hebben wij nochtans niet kunnen laten u lieden tselve noch hiermede van unsentwegen oick wel ernstelicken te versuicken, so u lieden tselve kunt consideriren dat sulx tot handthoudinge vant publicq crediet ende tot voerkomminge van alle confusien (die anderssins ontwijvelick sijn geschaepen tho verrijsen) grotelix van noeden is. Hiermede,

edle, eherenfeste, hoichgeleerte, wijse discrete besondere goede vrunden, u lieden den Almoegenden bevelende. Ut s-Gravenhage den 16en novembris 1595. Was geparagraphiert F. Fleman [.]. Under stondt, ter ordonnancie vanden Rade van Staten der vereenichde Nederlanden. Underteickent C. Huijgens. Die upschrifft was: edle, eherenfeste, hoichgeleerte, wijse, seer discrete onse besondere goede vrunden, cantzler ende Raeden des furstendumbs Gelder ende graeffschap Zutphen.


Nummer 34

Vuergebrocht in die vergaderinge vanden heren Staten Generael bij die heren Rade van Staten den elfften novembris XCV.

Copia Copie.

Repartitie beraembt vandie Ic XCVIIIm achthondert negenundvijfftich libra als noch onbetaelt staende van die oncosten vant leger mit schadens vanden compagnien geen repartitie hebbende.

Hollandt.

T eerst vanden betalinge van t'extraordinaris kriechsfolck tot den lesten decembris eerstkommende bedraegt drie und vijfftich duisent een hondert drieundvijfftich libra tien stuver ses duiten daer inne voer die van Hollandt kompt tho draegen- - XXXIIIIm Ic LII l ibra.

Extraordinaris tractament vant leger todt - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - IIIIm Ic LVIII libra.

Jan Lucas brugmeester - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - VIIm VIIIc XLIIII libra.

Scheepsvrachten bij raminge - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - XXXVIm libra.

Noch aen die waegens in minderingen van t' rest - - - - - - - - - - - - - - - XXVIIIm IIc VI libra

VII stuver III duiten.

Die nieuwe canonieren todt - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -  IIc LXVII libra.

Conducteurs van Claes die Wael - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - --XIc VII libra.

Ie. Summa - - CXIm VIIc XXXIIII libra VII stuver III duiten.

34.2
Zeelandt.

Vuer die quota van die van Zeelandt int rest van t' extraordinaris kriechsfolck bedraegende tot ultimo decembris XCV thokommende LIIIm Ic VII libra XI stuver VI duiten - - VIIIm IIIIc V libra.

In minderinge vanden geschaeten ende genaemen waegen und treckpeerden bij raminge geestuniert op VIIIm libra - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - Vm VIIc XLVII libra X stuver XIII duiten.

IIe. Summa - - XIIIIm Ic LII libra X stuver VIII duiten.

Utrecht.

Vuer die quota van die van Utrecht int rest van t' extraordinaris kriechssfolck bedraegende tot ultimo decembris anno XCV LIIIm Ic LIII libra X stuver VI duiten - - IIIm Vc XXXII libra.

Tho betalen in minderinge van t' rest vanden waegens - - - - - - - - - - - Xm VIIc LXVIII libra.

IIIe. Summa XIIIm IIIc libra.

Vriesslandt.

Vuer die quota van Vriesdlandt int rest van t'extraordinaris kriechsfolck tot ultimo decembris anno XCV als voeren - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - VIIm LXIIII libra.

Aen die treckpeerden in minderinge van t' rest - - - - - - - - - - - - - - -XXm IIIc XXVI libra IX stuver IIII duiten.

IIIIe. Summa - - XXVIIm IIIc XC libra IX stuver IIII duiten.

34.3
Gelderlandt.

In minderinge van t' achterwesen van den treckpeerden bedraegende - - XXIXm VIIc LIII libra - - IIIIm.

Ve. Summa pro forma.

Overissel.

In minderinge van t' achterwesen vanden treckpeerden als voeren - - IIIm libra.

VIe. Summa - - IIIm libra.

Groeningen ende d' Omlanden.

T ' waegengelt vanden ruitter und knechten bedraegende - - - - - - - - VIIIm IIIc XXI libra.

Aen die treckpeerden over t' rest van haer achterwesen - - - - - - - - - IIm IIIIc XXVI libra

X stuver VIII duiten.

Noch in minderinge vanden geschaeten ende gemeinen treckpeerden geraempt op - - VIIIm libra

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - IIm IIc LII libra IX stuver IIII duiten.

VIIe. Sujmma - - XIIIm libra.

Contributien van Brabant.

Die betaelinge vanden edelluiden ende andere officiren vant geschut belopende ongefeerlick

- - - - - - - - - - - - - - - - - - Xm IIc LXXXII libra III stuver.

Die pionieren van Truirniet belopende umbtrint - - - - - - - - - - - - - - Xc libra.

VIIIe. Summa - - XI m IIc LXXXII libra III stuver.

Totalis summa - - CXCVIIIm VIIIc LIX libra X stuver III duiten.

Nummer 35.

Cpoia Copie.

Edle eherenfeste hoichgeleerte vrome wijse ende seer voersichtige heren besondere goede vrunden. Wij senden hierbij gefuicht copie vanden propositie die de heren Raeden van Staten den 30 octobris lestleden in onse vergaderinge gedaen, und schrifftlick overgegeven hebben, beruirende die consenten die haer edelen na die glegenheit vanden tegenwairdige gestaltenisse der saecken und des tijts noedich hebben geacht van den provintien respective te vorderen voer het thokommende jaer anno XCVI tich (doorh.: und) umb doer middel van dieselve consenten te moegen verfallen die kosten ende lasten vanden orloge die tho waeter ende te lande tot affbrueck en de wederstandt des vijandts sullen moten gedaen warden, daer aen die gemeine christlicke saecke seer voel gelegen iss. Ende also wij die redenen van dieselve propositie geexaminiert ende geconferiert hebbende mit die tegenwairdigen loop der geheelder christencheidt, voerneemblick van den staet deser landen, ende van Vranckrijck (meest mit den crijch belanden ende beswaert). Oick mit sijne excellencie daerop communicatie geholden ende alles rijpelick overwegen, bevynden dat sonder mercklicke gevaer ende peryckel die consenten bij die provintien niet minder en sullen moegen gedraegen worden dan die bij die voersseide propositie begroot sijn. Doen hebben wij derhalven niet moegen laten u e ersamen van unsentwegen insgelijcks seer eernstelick tho vermaenen ende versuicken, dat derselver geliven haer werdeumb voer het tho kommende jaer te efvertuiren umb die (doorh.: D) voersseide consenten bij den Raet van Staten tot den orloge versocht, te accordiren. Ende gemerckt wij ut die voersseide communicatie mit sijne excellencie gehouden ende anderssins bevyndende ten hoochsten noedich dat ennige principale frontier steden und sterckten buitten die meest contribuirende provintien glegen stegen den aenstaenden jaer beter dienen gefortificiert ende irgens belegeringen van vivres ende munitien van orloge versien (twelck ut die voersseide versochte consenten niet verfullen soude kunnen

35.2
worden). So hebben wij mit advise van sijne excellencie noedich bevonden daertho van alle die provintien een consent van hondert duisent libra te versuicken. Ende dewijle die experientie in voergaende jaren geleert hefft hoe groot vordel dat dese landen op den vijandt vercregen hebben, doer dien dieselve vijandt sijne principale fortressen in Vranckrijck hefft moten divertiren ende employeren tot assistentie alleenlick vanden vanden Ligue aldaer ende dat hij sulx vortaen naer alle apparentie noch meer sal moten doen, ten aensien dat die coeninck van Vranckrijck zedert den coeninck van Spanien openbare orloge hefft verclaert ende in verscheiden quartieren daetlick aengedaen wesende tot dien einde van Lyons op die frontieren van Artois ende Hennegaw gekommen mit sijnen leger. Derhalven dat sijne majesteitt van wegen den landen daer inne dient gesecondiert ende gecourragiert te worden op dat dieselve landen binnen middelen tijden daer doer so voel meer vordels souden moegen gewinnen, als die glegenheidt van saecken doer Godes schickinge ennichsins (doorh.: en) sal tholaten. So hefft uns oick noedich gedocht u eersamen mit einen voer tho stellen, dat uns bedunckens die provintien niet alleen sijne voersseide majesteitt en souden behoeren tho assistiren voer het thokommende jaer tot continuatie vanden voersseide orloge mit een gelijck secours van twe mael hondert duysent ponden und eine goede quantiteit polvers gelijck int lopende jaer, maer tselve secours so voel te augmentiren ende vermeerderen als ennichsins doenlick iss. U eersamen over sulx ingelijcks ten hoochsten vermaenende ende versuicken de daer op tho letten ende in die voersseide assistentie mede tho willen accordiren, sendende u lieden die consenten bij dieselve op alles desen volgende te draegen aen derselver gedeputierden. In die vergaderinge precise tegen den eersten january naest-

35.3
kommende, umb daerna dien aengaende mit gemein advis sulcke generale resolutie geformiert ende sijne excellencie ende den Raet van Staten in handen gestelt te worden, gelijck voer den meesten dienst ende versekerheitt van den staet vanden lande und tot affbrueck des vijandts sal bevonden warden tho behoeren, sonder tselve langer tho dilayeren, op dat die noettlicke versterckinge vanden compagnien so te peerde als te voete in den dienst vanden landen wesende bij tijts geschieden ende op des vijandts affbrueck ende der landen defensie order gestelt mach worden naer behoeren, daer aen niet alleen den staet deser landen, maer oick van Vranckrijck ten allerhoochsten glegen iss, ten welcken einde u eersamen dese saecke nochmaels opt aller eernstichste uns moegelick recommendirende ende sunderlingh dat ten voersseide daege precise u eersamen resolutie alhier mach ingebracht worden, tho meer overmidts bij faulte van dien geen order een soude kunnen gestelt warden, op die betaelinge van die urgentien vendlen so engelschen als duitschen actuelick dienende ende geen repartitie hebbende, daer ut grote confusie ende ondienst in den staet vanden landen soude moegen ontstaen.

Hiermede edle eherenfeste, hoichgeleerte, vrome, wijse ende seer voersichtige heren besondere goede vrunden, u eersamen den Almoegenden bevelende. Ut s-Gravenhage den 10en novembris 1595. Was geparagrapfiert Wijevelt [.]. Under stondt: u eersamen goede vrunden, die Staten Generael der vereenichde Nederlanden. Noch leger stondt: ter ordonnancie van dieselve. Underteikendt Arssens. Die superscriptie was dese: Edle, eherenfeste, hoichgeleerde, vrouw, wijse ende seer voersichtige heren die Staten den fustensdumbs Gelre ende graeffschaps Zutphen, offte haer gecommittierde Raeden.


Nummer 36

Overgegeven in die vergaderinge vanden Raeden Staten Generael bij den Raeden van Staten den 30en octobris anno XCV.

Copia Copie.

Edle, vermoegende, seer wijse voersinnige heren. Allowel het tegenwairdige jaer anno XCV voer het welcke uwer mogende edelen haer laetste consenten gedraegen hebben, noch niet en iss geexsperiert. Nochtans nademael van nu aen lichtelick rekenunge gemackt kan worden, hoe dat dieselve voer den utganck vant jaer alveere over geconsumiert sullen wesen, overmidts die grote oncosten der gefallen sijn so int leger als op andere quartieren daer die vijandt gepoocht hefft inval tho doen, besonder ende oick daer bij gekommen sijnde die feindinge van het secours in Vranckrijck. Welcke tochte todt geen kleine summe so in vrachten als andere extraordinaris oncosten sal kommen tho belopen. Ende dat oick het extraordinaris kriechsfolck op geen repartitie staende ende niet voer drie offte vier maenden als in die voergaende jaeren, maer tgehele ronde jaer utgeduirende underhouden wordt. Ende daerbij overgemerckt hoe voel het den staet deser landen importiert dat die consenten in tijts gedraegen ende ingebracht warden, umb (doorh.: onleesb.) terstondt daer aen alle preparativen van nieuwe lichtingen, supplementen, provisien ende wess voorts totter orloge ende veltleger noedich iss, twelck doch mede sijnen tijt moet hebben, tho moegen bevorderen ende procuriren. So hefft den Raet van Staten gedacht meer als tijdt tho wesen umb u mogende eersamen tott een prompte vruchtbare resolutie ende inbrenginge vanden consenten

van den tho kom-

36.2
menden jaer anno XVc XCVI tho versuicken, na dat die saecken ende handthoudinge vanden staet deser landen sijn vereischen. Tot welcken einde gelieven sal u mogende edelen tho ledten ende gedencken dat gelijck als den vijandt dit gehele jaer twe royale legers wel in ordre ende betaelt tho velde hefft gehadt waermede hij niet alleen belet hefft dat wij op sijne plaetssen niet sunderlingh hebben kunnen interpreniren, maer oick op die frontiren van Franckrijck veroevert vanden importanthe stede ende sterckten dat hij buitten twijvel op alsulcke succes moet genomen hebbende ende oick siende hoe wel hem aldus danigen voet van orloge (doorh.: voet) geluickt iss, dit tho kommende jaer geen minder getal van kriechsfolck pogen sal tho velde te brengen, daer bij dan oick te verwachten sal staen dat hij bij d'een occasie off d'ander, laetende sijne frontieren tegens Vrancrijck beset, uns mit alle sijne macht op den hals sal moegen kommen, und d'orloge maecken, kurt op ene plaetsse maer op meer ende verscheiden plaetzen gelijckelick in manieren dat al waer (doorh.: dat) het sulx dat wij niet vorder het oge nemende als umb te blieven binnen die limiten vanden noedige defensie (daer tho ummers ten weinichsten moet worden getracht) niet tho min staet gemackt moet warden umb ten minsten te onderhouden so veel kriechssfolck als dit tegenwairdige jaer gedaen iss, als tho weten niet alleen die compagnien van olts op die provintien gerepartert sijnde, maer oick dir dartien vendlen engelschen onder het regiment vanden ridder Vehr

36.3.
und sess vendlen duitschen, maeckende negentien vendlen voetknechten, diewelcke tot noch tho ut die penningen vanden extraordinaris consenten onderhouden ende betaelt sijn. Waerbij nu vuigende die extraordinaris oncosten vant veltleger als van officieren, waegens, scheepen, treckpeerden, pioniers, ende andere voerfallende lasten daer van dependirende. So en sullen oick die contributien op het tho kommende jaer niet minder genamen moegen warden, als op dit jaer gedaen iss. Versuickt midtsdien den voersseide Raet van Staten u mogende edelen dat gelijck als dieselve hen tot noch tho altijt prompt hebben getoont umb den staet der landen bij behoerlicke middelen van gelden ende andersins na den noot und eisch der saecken te assistiren ende handthouden tot behoudinge van Godes ehren ende ssijen waire christlicke religie, wederstandt van so een bloitgierigen machtigen vijandt ende van sijne lose tyrannyque practicquen en de tot bescherminge van so mennigen vromen minsche als onder den schut deser landen sijn schuilende - nu van gelijcken hen oick willen efvertuiren ende voer het tho kommende jaer CVc XCVI inwilligen over die provintien van Hollandt, Zeelandt, Utrecht ende Vriesslandt, niet alleen die ordinaris twe hondert duysent gulden ter maendt, ende extraordinaris negen hondert duisent gulden eens voer het gehele jaer, d'welcke in die bethalinge vant kriechsfolck, officiren ende andere lasten over die voersseide vier provintien nu een tijt lanck genochsamb als ordinaris gerepartiert vern over geconsumiert worden, maer oick noch extraor-

36.4
dinaris vijff hondert duisent gulden eens, omme te dienen so tot onderhoudinge voer het gehele jaer van dartien engelschen ende sess duytsche compagnien voetknechten buitten repartitie gebleven sijnde als tot verfallinge van waegens, scheepen, treckpeeerden, pioniers ende andere onkosten vanhet veltleger. Hetwelck eher meer als minder sal kommen tho kosten, gelijck dit jaer bij experientie bevonden iss, up te brengen tijdtlick aen handen vanden ontfanger generael binnen die maenden van januario, februario, martio, aprili, maio ende junio eerstkommen de bij gelijcke portien ende dat in baer ende daetlicke penningen, sonder dieselve in enniger manieren tot anderen saecken tho divertieren und inthohouden, twelck ummers niet en kan geschieden, sonder mercklick confusie van tgene daertho die worden gedestiniert, ende udtersten ondienste vanden landen.

Versuickende mede, dat die provintien van Gelderlandt, Overissel, Stat ende Omlanden van Groeningen hier naer haer contributien willen vergelijcken ende proportioniren, aengesien dat haer quartieren voer het merendeel nu een tijt lanck geleden ut des vijandts gewelt gerendiciert ende van sijnen inval ende verderff gevrijt sijnde, tegenwairdich bewoent, gebruickt ende gecultiviert warden. Sijnde daertho gebracht mit gene kleine beswaernissen vanden andere provintien haer bondtgenoten aen die welcke sij ummers na alle naturlicke redenen unbeswaerlick met minder behoeren aen tho

36.5
binden, ende dat midts dien die van Gelderlandt voer die quartiren van Nijmegen, Zutphen ende die Veluwe provintie wiese ende niet quartierlick (gelijck in voertijden geschiet is) willen accordiren voer ordinaris contributie ter maendt sestien duisent gulden, ende boven- dien extraordinarie vijffende twintich duisent gulden eens opthobrengen. Insgelijcks in bare penningen op die sess maenden hiervoerverhaelt. Ende die van Overissel voer ordinaris contributie ter maendt tien duisent gulden, mede extraordinaris voer eens twintich duisent gulden, mede op tho brengen op dieselve terminen in bare penningen, sonder defalcatie. Ende dat Stat ende Omlanden van Grorningen tegens die ordinaris maendtlicke contributie van twe hondert duisent gulden vanden voersseide vier provintien van Hollandt, Zeelandt, Utrecht ende Vriesslandt willen contribuiren een summe van achtien duisent gulden wesende die twe dardendeelen van die quote van Vriesslandt in die voersseide twe hondert duisent gulden ter maendt, gelijck sijluiden hier voermaels onder die naerder vier voel meer hebben gegeven, ende bovendien extraordinarie na dieselve porportie haer quote tegens die negen hondert duisent ende vijffhondert duisent gulden eens voer t'jaer mede van dieselve vier provintien hier voer versocht.

Ende op dat die penningen van alsulche ingewillichde contributien te gefuichlicker prompter ende met minder quetse ende verdriet vanden gemeinte opgebracht moege warden, waertho buitten alle dispute geen bequamer equaler ende sekerer voet en iss als den opheeff vanden gene rael

36.6
middelen ende imposten vanden consumptien gelijck die in Hollandt ende Zeelandt loop hebben, sulx als d'experientie tselve nu voel jaren hefft geleert, ende nu aver merckende hoe voel daer aen gelegen is. Dat dieselve middelen, gelijckelick over alle die provintien en de op einen eenparigen voet gepractiziert worden, den voernoemde raedt versuickt mede particulierlick die provintien diewelcke alsulcke middelen alnoch niet en hebben aengenomen als nemblick die van Gelderlandt, Vriesslandt ende Overissel, dat sijluiden ten minsten tegens den eersten january des thokommenden jaers dieselve middelen willen amplectiren ende in swanck brengen, so umme tho beter, daer ut haer contributien tho vynden, als om geen oirsaeck tho geven aen die andere provintien diewelcke die voersseide middelen ut einen oprechten vrijen ijver tot die gemeine defensie so voer haer selven als voer haer goede bondtgenoten aengeveert hebben, dieselve vortaen doer alsulck exempel ende onwillicheit van anderen achterwegen tho laten, daerbij dieselve als dan op vern (doorh.: onleesb.) na so hoich niet en solden contribuiren als sij tegenwairdich doen, mede het gemein te seer groten interest solde kommen tho lijden.

Versuickt mede den Raet ernstelick continuatie voer het tho kommende jaer van den untfanck vanden convoyen ende licenten van den utfarende ende inkommenden waren ende coopmanschappen, tot onderhoudt ende verfallinge vanden orloge ende thorustinge tho waeter gelijck dieselve tot hier tho tenselven hier geeigent ende gedestiniert sijn gewest (doorh.: sijn)

36.7
ende dat die placaten ende instructien derselver sulx bij resumptie moegen worden gedressiert, dat die vortaen volkommelick ende eenpaerlick over all worden ontfangen ende vermijt alle disordren ende belet in den upgeve derselver.

Insgelijck van den generalen impost op den soute.

Voorts mede vanden imposten, contributien ende verdingen in die steden, forten ende ten platten lande van Brabant, Flaenderen, Overquartier van Gelre, Lande van Overmaze, Drente, Heerlickheit Lingen, mitssgaders van alle andere middelen, diewelcke op des vijandts bodem voorthaen gepractiziert sullen kunnen worden.

Ten laesten oick int bysonder versuickende, dat gelijck u mogende edelen na haer wijse discretie ende erfarenheit wel weten tho consideriren hoe voel daeraen gelegen iss, in alle saecken ende voer all in saecken vanden orloge in tijts gereet tho sijn omme noch tijt noch occasien die hem in den krijch gemeinlick niet meer als eens en presentiren, tho verliesen daeraff dit tegenwairdige jaer uns die proeve wel hefft gegeven, dat wij ummers het eerste saison vant jaer niet moegen laten voerbij gaen, die selve gelieve tijtlick op al tselve tho resolviren, ende dien volgen de die voersseide consenten inthobrengen, ten langsten voer prima january naestkommende op dat daerna tijtlick oick alle saecken mit die meeste vrucht ende dienst gedirigiert moegen warden.

38.8
Aldus gedaen ende gearrestiert in s-Gravenhage den 25en octobris 1595. Was geparagraphiert C. Arnsma [.]. Under stondt: ter ordonnancie van den Rade van State der vereenichde Nederlanden. Underteickent: C. Huijgens.


Nummer 37

Eerentfeste eersame unnd zeer discrete gunstige nabuyren unnd goede vrunden. Alzoo onsse gecommittierde so wij in onssen als uwer eersamen naeme omme den lantdage bij toe woenen offgesant hadden, ons bij haer rapport nevens anderen toeverstain gegeven hebben dat aldair bij der lantschap seeckere swaericheyt voorgedient sije, daerop die affgesante der cleyne steden eenderhandt oer eignes tott oere principalen genoemen, om als gisteren over veerthien der selver resolutie daer van t' Arnhem over toe seynden hebben wij nodich geacht derhalven toe belasten die eerentfeste unnd vromme Celeman van Ommeren unnd Sywerdt van Wijnbergen onsse mittbroederen om in tijts u eersamen daervan openunge to doin, als oock mitt eenen indie lengte toe rapportieren wes verners op gehaltener lantdach verhandelt zij unnd demnae sich umgaende den ongeresolvierten punten mit uwer eersamen communicative toe bespreecken fruntlick versoeckende u eersamen den selven int gene sij also werden voordragen wollen gelieven toe geven volcommen gelove als ons selven unnd tselve sulckes behartigen als het tum besten clieven sall.

Hiermede u eersamen den Almoegenden ter genade bevelende. Ut Harderwijck desen 8en decembris 1595.

U eersamen gunstige vrunden,

burgermeesteren, schepenen unnd raidt der stadt Harderwijck.


Nummer 38

Erentfeste wijse voersichtige gunstige guede vrunde. Op u eersamen versoeck, moegen wij dieselve nyet verholden dat tot deser tijt desse naevolgende belooninge der möleners alhier geobserveert wort:

Van een mudde weyten ofte buyllmeel - - - - 4 stuver,

van een mudde brouwweyte - - - - - - - - - - --1½ stuver,

van een mudde rogge - - - - - - - - - - - - - - - - 2 stuver,

van een mudde boonen - - - - - - - - - - - - - - -2 stuver,

van een mudde boeckweyte - - - - - - - - - - - -2 stuver,

van een mudde garsten - - - - - - - - - - - - - - - 2 stuver,

van een mudde moltz - - - - - - - - - - - - - - - - -1 braspenning,

van een mudde haveren - - - - - - - - - - - - - - -1½ stuver.

Ende die möleners en moegen selffs nyet brouwen noch backen, maer hoer broot tot hoere huysholdinge bijden backers koepen, ende daarvan bewijs bijbrengen, als sie daeromme van den brootwegers angesocht worden. Gelijck sie oick bewijsen moeten van ween sie die haver voer haer peeren koopen. Tot dem moegen sie ghiene hoenderen holden. Doende u eersamen hiermit in schutz des Almechtigen bevelen. Datum den 9 decembris anno 1595.

Burgermeisteren schepenen ende raedt der stadt Campen.